NHỮNG TRIỆU CHỨNG LO ÂU (ANXIETY) Ở TRẺ EM

NHỮNG TRIỆU CHỨNG LO ÂU (ANXIETY) Ở TRẺ EM

Trẻ em mắc chứng lo âu có thể sẽ không có những triệu chứng tương tự như người lớn. Ví dụ như, trẻ có thể bộc lộ sự giận dữ hay khó chịu, bên cạnh sự sợ hãi và lo lắng.

Lẽ dĩ nhiên là nhiều phụ huynh lo lắng về lo âu của trẻ, nhưng điều quan trọng cần biết là có một số lo âu thời thơ ấu là khá bình thường. Bên cạnh đó, cũng có những trẻ nhỏ mắc chứng rối loạn lo âu (anxiety disorders). Vậy, phụ huynh có thể làm gì để giúp con mình điều trị và đối phó với những cảm xúc lo âu này?

Những nỗi sợ phổ biến ở trẻ em

Có nhiều điều có thể gây lo lắng cho trẻ ở những độ tuổi khác nhau. Những tình huống mới, bài tập khó, và kể cả những người lạ có thể khiến trẻ sợ hãi và lo lắng lúc này hay lúc khác.

Những nỗi lo đa dạng tương ứng với độ tuổi của trẻ bao gồm:

- Sợ người lạ bắt đầu từ 7 - 9 tháng tuổi và biến mất ở khoảng 3 tuổi
- Sợ bóng tối, quái vật, côn trùng, và động vật ở độ tuổi mẫu giáo
- Sợ độ cao hay bão ở độ tuổi mới đi học
- Lo lắng về trường lớp và bạn bè khi lớn hơn một chút và ở độ tuổi teen

Những nỗi sợ thời thơ ấu này là bình thường và thường giảm dần khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, nếu trẻ có nhiều sự lo âu và sợ hãi bất bình thường, đó có thể là triệu chứng thực sự của rối loạn lo âu.

Dấu hiệu và triệu chứng ở trẻ mắc chứng lo âu

Không hiếm có những trẻ mắc lo âu theo thời điểm, nhưng số trẻ mắc chứng rối loạn lo âu (anxiety disorders) cũng phổ biến không kém. Khi ước tính về tỉ lệ mắc bệnh, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) tuyên bố rằng 7,1% trẻ em ở độ tuổi từ 3 - 17 được chẩn đoán mắc chứng lo âu.

Trẻ em với những triệu chứng lo âu có thể trải qua:
- Sự giận dữ và hung hăng
- Né tránh những tình huống nhất định
- Chứng đái dầm
- Thay đổi khẩu vị
- Mệt mỏi
- Gặp rắc rối ở trường
- Đau đầu
- Khó chịu
- Căng cơ
- Có thói quen khi lo lắng như là cắn móng tay
- Ác mộng
- Không muốn đến trường
- Bồn chồn
- Thu mình với mọi người
- Đau bụng
- Khó tập trung
- Khó ngủ (bị mất ngủ)

Các triệu chứng có thể khác nhau tuỳ thuộc vào bản chất của dạng lo âu. Một vài nỗi sợ (như chứng sợ xã hội hoặc ám sợ) có thể được gây ra bởi các tình huống, đối tượng hoặc bối cảnh cụ thể. Trường hợp khác, như là rối loạn lo âu lan toả (generalized anxiety disorder) hay rối loạn hoảng sợ (panic disorder), có thể dẫn tới những triệu chứng xảy ra với tần xuất lớn hơn.

Các dấu hiệu cần quan tâm khác bao gồm những triệu chứng cản trở khả năng học tập, tương tác với bạn bè, giấc ngủ vào ban đêm hoặc hoạt động bình thường của trẻ trong cuộc sống hàng ngày.

Những nỗi sợ thời thơ ấu vẫn tồn tại sau độ tuổi mà chúng nên biến mất (như sợ bóng tối hay phải xa bố mẹ sau độ tuổi mẫu giáo) cũng là một điểm cần chú ý.

Các loại lo âu ở trẻ em

Giống như người lớn, trẻ em cũng có thể mắc các rối loạn lo âu khác nhau, bao gồm lo âu chia ly (separation anxiety) và rối loạn ám ảnh cưỡng chế (obsessive-compulsive disorder) cho tới những cơn hoảng loạn (panic attacks). Một số dấu hiệu của lo âu có thể dễ dàng phát hiện, nhưng những rối loạn lo âu khác có thể khó phát hiện hơn.

Một vài loại lo âu thời thơ ấu bao gồm:

1. Lo âu Chia ly (Separation Anxiety)

Lo âu chia ly liên quan tới nỗi sợ hãi quá mức về việc bị tách khỏi bố mẹ và người chăm sóc. Loại lo âu này thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng sẽ bắt đầu giảm bớt khi trẻ khoảng 3 đến 4 tuổi. Các triệu chứng của lo âu chia ly thường dễ phát hiện và liên quan tới việc từ chối đi bất cứ đâu mà không có bố mẹ hoặc người chăm sóc trẻ, không chịu ngủ một mình, hoặc không chịu đi học.

2. Rối loạn Lo âu Lan toả (Generalized Anxiety Disorder)

Một phần của chẩn đoán rối loạn lo âu lan toả (generalized anxiety disorder - GAD) là đứa trẻ phải có bằng chứng về việc sợ hãi và lo lắng quá mức (có thể xuất hiện như các triệu chứng ở trên) trong sáu tháng trở lên, và chúng phải được gây nên bởi nhiều yếu tố, như là lo lắng về việc nhà, trường học và bạn bè.

Hơn nữa, một đứa trẻ với rối loạn lo âu lan toả (GAD) sẽ gặp vấn đề với việc kiểm soát cảm xúc lo lắng của chúng, điều này sẽ gây ra căng thẳng đi kèm với một dạng suy giảm chức năng nào đó. Ví dụ, chúng có thể khó chịu vì không ngủ được nên sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì mối quan hệ bạn bè hay bị điểm kém vì khó tập trung.

Trẻ em mắc rối loạn lo âu lan toả (GAD) cũng có thể có những triệu chứng tâm thể, như bị đau đầu, đau bụng và đau nhức cơ.

3. Ám sợ Chuyên biệt (Specific Phobias)

Cùng với rối loạn lo âu lan toả, trẻ nhỏ có thể bị ám sợ chuyên biệt. Chúng trở nên sợ hãi và lo lắng bởi những tác nhân nhất định, chẳng hạn như sấm chớp, nhện, ở một mình, hay đi bơi, …

Những đứa trẻ này có thể khóc và bám lấy bố mẹ nếu chúng đang ở gần, hoặc nghĩ rằng chúng đang ở gần, thứ mà chúng sợ. May mắn thay, đa số trẻ em sẽ bỏ lại kiểu rối loạn lo âu này khi lớn lên.

4. Rối loạn Ám ảnh Cưỡng chế (Obsessive Compulsive Disorder)

Trẻ mắc chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) có thể có những suy nghĩ xâm nhập thường xuyên (những ám ảnh) về một số thứ nhất định thường đi cùng với hành vi lặp đi lặp lại (cưỡng chế) rằng chúng phải thực hiện, như là rửa tay rất nhiều lần, kiểm tra liên tục mọi thứ, hay lặp lại những từ hoặc cụm từ nhất định với bản thân chúng để đáp trả lại với những ám ảnh ấy.

5. Cơn hoảng loạn (Panic Attacks)

Mặc dù cơn hoảng loạn không phổ biến ở trẻ em, nhưng đó là một loại rối loạn lo âu khá phổ biến ở thanh thiếu niên. Cùng với sự sợ hãi tột độ hay cảm giác khó chịu, định nghĩa của cơn hoảng loạn yêu cầu bốn hoặc nhiều hơn những triệu chứng dưới đây:
- Cảm giác không thực/ tri giác sai thực tại (derealization) hoặc tách rời khỏi bản thân (depersonalization)
- Tức ngực
- Ớn lạnh hoặc bốc hoả
- Chóng mặt
- Cảm giác bị ngạt thở
- Cảm giác bị mất kiểm soát
- Cảm thấy khó thở
- Buồn nôn hoặc đau bụng
- Tê liệt hoặc râm ran (dị cảm - paresthesias)
- Đánh trống ngực hoặc tim đập nhanh
- Đổ mồ hôi
- Run rẩy

6. Chứng Câm chọn lọc (Selective Mutism)

Trong tất cả những rối loạn lo âu ở trẻ, chứng câm chọn lọc có lẽ là rối loạn thường bị bỏ qua nhất, vì mọi người nghĩ rằng đứa trẻ đó chỉ là cực kì nhút nhát. Trẻ mắc chứng câm chọn lọc thực ra tránh né việc nói và có thể chỉ nói chuyện với những người thân trong gia đình. Khi ở trường hay trong những tình huống khác, chúng thường trở nên lo sợ và rất khó chịu khi bị bắt nói chuyện.

Giúp đỡ trẻ mắc chứng lo âu

May mắn thay, rối loạn lo âu là tình trạng có thể điều trị được. Nếu các triệu chứng lo âu đang cản trở những hoạt động của con bạn, hãy nói chuyện với bác sĩ nhi khoa, nhà tâm lý học trẻ em, và/hoặc một nhà trị liệu tâm lý cho trẻ em. Đối với trẻ trong độ tuổi đi học, chuyên viên tư vấn học đường cũng có thể hỗ trợ, tư vấn và giới thiệu để đánh giá và điều trị thêm cho con bạn.

Một điều quan trọng cần lưu ý là cũng giống như phụ nữ trưởng thành, tỉ lệ lo âu của các bé gái gấp đôi so với các bé trai. Vì lo âu có thể trở nên tệ hơn nếu không được điều trị, các chuyên gia khuyến nghị rằng tất cả các bé gái từ 13 tuổi trở lên nên được kiểm tra mức độ lo âu trong các kì kiểm tra sức khỏe định kì.

Những điều phụ huynh có thể làm ở nhà để giúp trẻ học cách kiểm soát cảm xúc lo âu của mình bao gồm:
- Đừng né tránh những nỗi sợ của con bạn. Mặc dù ngó lơ vấn đề có thể là một sự giải toả ngắn hạn, sử dụng cách tránh né như một cơ chế đối phó sẽ tích tụ lo âu và khiến điều đó tệ hơn theo thời gian.
- Giúp con thoải mái và làm gương cho những phản ứng tích cực. Lắng nghe những lo âu của con bạn, nhưng cẩn thận để không tích tụ những nỗi sợ ấy lại. Thay vào đó, hãy giúp con học cách thư giãn khi làm mẫu các cách phản ứng phù hợp, không sợ hãi trước những nhân tố gây lo lắng của con.
- Giúp con học cách chịu đựng nỗi sợ. Cho phép con bạn dần dần tiếp xúc với nhân tố gây lo âu cùng với việc sử dụng kĩ thuật thư giãn để làm dịu phản ứng sợ hãi của con, để con có thể học cách chịu đựng nỗi sợ và cuối cùng học được rằng không có gì là quá đáng sợ cả.

Cách mà phụ huynh đối phó với lo âu có thể ảnh hưởng tới cách mà trẻ đối mặt với nỗi sợ của chúng. Bố mẹ không nên giả vờ rằng mình không bao giờ lo lắng, họ nên tập trung vào việc cho trẻ thấy rằng đó là điều có thể chịu đựng hoặc vượt qua một cách lành mạnh và được kiểm soát hiệu quả.

Nguồn: Anxiety Symptoms in Children - Verywell Mind.

Hãy liên hệ với số hotline 0977.729.396 của Viện ngay hôm nay để được tư vấn tận tình.

Hình ảnh một số bác sĩ tâm thần và chuyên gia tâm lý được đào tạo bài bản và giàu kinh nghiệm của Viện Tâm Lý Việt - Pháp:

0977.729.396