Tổng Quan Về Phức Cảm Electra Trong Tâm Lý Học

Phức cảm Electra là một thuật ngữ phân tâm học được sử dụng để mô tả cảm giác cạnh tranh của một cô gái với mẹ để giành được tình cảm của cha mình. Nó có thể so sánh với phức cảm Oedipus ở nam giới.

Theo Freud, trong quá trình phát triển tâm lý tính dục nữ, một cô gái trẻ ban đầu gắn bó với mẹ của mình. Khi cô ấy phát hiện ra rằng mình không có bộ phận sinh dục nam, cô ấy trở nên gắn bó với cha mình và bắt đầu oán giận mẹ mình, người mà cô ấy đổ lỗi cho việc “thiến” mình. Do đó, Freud tin rằng cô gái sau đó bắt đầu đồng cảm và bắt chước mẹ mình vì sợ mất tình yêu. Việc giải quyết phức cảm Electra cuối cùng dẫn đến sự gắn bó với cha/mẹ có cùng giới tính với người con (same-sex parent).

Lịch Sử

Mặc dù thuật ngữ “phức cảm Electra” thường được gợi nhớ tới nhà phân tâm học Sigmund Freud, nhưng thực tế Carl Jung mới là người đã đặt ra thuật ngữ này vào năm 1913. Thuật ngữ này bắt nguồn từ thần thoại Hy Lạp về Electra và anh trai của cô ấy là Orestes, người đã âm mưu sát hại mẹ của họ để trả thù vì bà đã hại cha của họ.

Freud đã phát triển những ý tưởng cơ bản của phức cảm Electra, mặc dù ông không gọi nó dưới cái tên như vậy. Freud bác bỏ thuật ngữ này và mô tả nó như một nỗ lực “nhấn mạnh sự tương đồng giữa thái độ của hai giới.” Freud gọi xu hướng cạnh tranh với mẹ để chiếm hữu cha của con gái là thái độ Oedipus nữ tính hoặc phức cảm Oedipus ngược chiều (trái với Oedipus xuôi chiều). Chính Jung đã gọi thái độ Oedipus nữ tính của Freud là phức cảm Electra.

Tham khảo: Tổng quan về phân tâm học

Phức Cảm Electra Hoạt Động Như Thế Nào?

Theo lý thuyết của Freud, một phần quan trọng của quá trình phát triển của con người là học cách gắn bó với cha/mẹ có cùng giới tính với người con. Trong các giai đoạn của lý thuyết phát triển tâm lý của Freud, năng lượng tình dục tập trung vào các vùng erogenous khác nhau của cơ thể đứa trẻ. Nếu xảy ra sự cố trong bất kỳ giai đoạn nào trong số này, thì có thể xảy ra sự định hình (fixation) tại thời điểm phát triển đó. Sự định hình này được lý giải là sự tập trung kéo dài của tâm lý tình dục ở giai đoạn sớm. Freud tin rằng những sự định hình như vậy thường dẫn đến chứng lo âu và đóng một vai trò trong chứng loạn thần kinh và các hành vi thích nghi không tốt ở tuổi trưởng thành.

Tham khảo: Phức cảm tự ti

Freud đã mô tả phức cảm Electra giống như sự khao khát của một cô con gái đối với cha mình và sự cạnh tranh với mẹ của cô ấy. Cô con gái có một mong muốn vô thức là thay thế mẹ mình làm bạn tình của cha mình, do đó dẫn đến sự cạnh tranh giữa con gái và mẹ.

Phức cảm Electra được cho là diễn ra trong giai đoạn phallic – giai đoạn thứ 3 của quá trình phát triển tâm lý tính dục, kéo dài từ 3 đến 6 tuổi – trong đó ham muốn tình dục (ham muốn) của trẻ sơ sinh tập trung vào cơ quan sinh dục của chúng là vùng erogenous. Ở giai đoạn này, khi trẻ nhận thức được cơ thể của chúng, cơ thể của những đứa trẻ khác và cơ thể của cha mẹ chúng có sự khác biệt, chúng sẽ thỏa mãn sự tò mò về thể chất bằng cách cởi quần áo và khám phá lẫn nhau. Trong thời gian đó, các bé gái có phức cảm Electra dành nhiều thời gian hơn cho người cha, tán tỉnh và thực hành các hành vi khám phá tính dục mà không có quan hệ tình dục. Freud đã thừa nhận rằng ông biết ít hơn về sự phát triển của các bé gái so với các bé trai.

Tham khảo: 4 khủng hoảng trẻ trải qua giai đoạn trước 3 tuổi 

Các Giai Đoạn Phát Triển Tâm Sinh Lý Theo Freud

Một số cơ chế phòng vệ (defense mechanism) đóng vai trò giải quyết phức cảm Electra. Chính cái tôi (một thành phần của tính cách đã tồn tại từ khi sinh ra) đã khiến đứa trẻ muốn chiếm hữu cha và cạnh tranh với mẹ. Để giải quyết sự xung đột này, những thôi thúc và mong muốn chiếm hữu người cha và cạnh tranh với mẹ trước tiên phải được kìm nén khỏi ký ức có ý thức.

Freud cũng gợi ý rằng khi một cô gái trẻ phát hiện ra mình không có bộ phận sinh dục nam, cô ấy nảy sinh “sự ghen tị” và bắt đầu tự ti và phẫn nộ với mẹ mình vì đã “gửi cô ấy vào thế giới không được trang bị một cách đầy đủ.” Cuối cùng, sự oán giận này khiến cô con gái đồng cảm với mẹ mình và kết hợp nhiều đặc điểm tính cách giống nhau vào bản ngã của mình. Quá trình này cũng cho phép người con gái tiếp thu đạo đức của mẹ vào siêu ngã (super- ego) của mình – điều cuối cùng hướng cô ấy tuân theo các quy tắc của cha mẹ và xã hội.

Freud tin rằng chính quá trình này cũng khiến trẻ em chấp nhận vai trò giới tính của mình, phát triển sự hiểu biết về giới tính của chính chúng và thậm chí hình thành ý thức về đạo đức.

Tham khảo: Cái tôi cá nhân

Lời Kết

Ngày nay, Phức cảm Electra không được các chuyên gia sức khỏe tâm thần chấp nhận rộng rãi. Họ coi ý tưởng của Freud về sự phát triển tâm lý tính dục là lỗi thời và phân biệt giới tính vì chúng dựa trên vai trò giới tính đã tồn tại hàng thế kỷ. Nhưng những tìm hiểu của Freud đó đã cho thấy rằng, trẻ em tìm hiểu và học hỏi về vai trò giới tính và tình dục từ cha mẹ của chúng.

Nguồn: Overview of the Electra Complex in Psychology – Verywellmind