Phương Pháp Quan Sát Trong Tâm Lý Học

Quan sát dường như là một phương pháp trong nghiên cứu tâm lý học. Tuy nhiên, có nhiều loại phương pháp quan sát khác nhau mà người nghiên cứu cần phân biệt:

  1. Quan sát có kiểm soát

  2. Quan sát tự nhiên

  3. Quan sát của người tham gia

Nói chung, các quan sát được thực hiện tương đối đơn giản tiêu tốn ít tài nguyên. Tuy nhiên, chúng thường có thể rất tốn thời gian và chỉ mang tính chất nghiên cứu theo chiều dọc.

Quan Sát Có Kiểm Soát

Các quan sát có kiểm soát (thường là quan sát có cấu trúc) có thể được thực hiện trong phòng thí nghiệm tâm lý.

Nhà nghiên cứu quyết định việc quan sát sẽ diễn ra ở đâu, vào thời gian nào, với những người tham gia nào, trong hoàn cảnh nào và sử dụng một quy trình chuẩn hóa. Những người tham gia được phân bổ ngẫu nhiên vào từng nhóm biến độc lập.

Thay vì viết một mô tả chi tiết về tất cả các hành vi được quan sát, việc mã hóa hành vi theo thang đo đã thống nhất trước đó bằng cách sử dụng lịch trình hành vi (tức là tiến hành quan sát có cấu trúc) thường dễ dàng hơn.

Nhà nghiên cứu phân loại một cách có hệ thống hành vi mà họ quan sát thành các loại riêng biệt. Mã hóa có thể liên quan đến các số hoặc chữ cái để mô tả một đặc điểm hoặc sử dụng thang đo để đo cường độ hành vi.

Các danh mục trong lịch trình được mã hóa để dữ liệu được thu thập có thể dễ dàng được đếm và chuyển thành số liệu thống kê.

Ví dụ, Mary Ainsworth đã sử dụng lịch trình hành vi để nghiên cứu cách trẻ sơ sinh phản ứng với những khoảng thời gian ngắn bị tách khỏi mẹ. Trong quy trình Strange Situation, các hành vi tương tác của trẻ sơ sinh hướng tới người mẹ đã được đo lường, ví dụ:

  • Tìm kiếm sự gần gũi và tiếp xúc

  • Duy trì sự tiếp xúc

  • Tránh gần gũi và tiếp xúc

  • Kháng tiếp xúc và thoải mái

Người quan sát ghi lại hành vi trong khoảng thời gian 15 giây và cho điểm hành vi về cường độ trên thang điểm từ 1 đến 7.

Đôi khi hành vi của những người tham gia được quan sát qua gương hai chiều hoặc họ được quay phim bí mật. Phương pháp này được Albert Bandura sử dụng để nghiên cứu sự hung hăng ở trẻ em (nghiên cứu về búp bê Bobo).

Rất nhiều nghiên cứu cũng đã được thực hiện trong các phòng thí nghiệm về giấc ngủ. Tại đây, các điện cực được gắn vào da đầu của những người tham gia và những gì quan sát được là những thay đổi trong hoạt động điện trong não khi ngủ (máy được gọi là điện não đồ – EEG).

Phương pháp quan sát này thường được công khai khi nhà nghiên cứu giải thích mục đích nghiên cứu cho nhóm, để những người tham gia biết rằng họ đang được quan sát.

Các quan sát có kiểm soát cũng thường là loại không có người tham gia (non-participant) vì nhà nghiên cứu tránh mọi tiếp xúc trực tiếp với nhóm, giữ khoảng cách (ví dụ: quan sát sau gương hai chiều).

Tham khảo: Nhà nghiên cứu tâm lý học

Điểm Mạnh

  • Các nhà nghiên cứu khác có thể dễ dàng sao chép các quan sát bằng cách sử dụng cùng một lịch trình quan sát. Điều này có nghĩa là nó rất dễ để kiểm tra độ tin cậy.

  • Dữ liệu thu được từ các quan sát có cấu trúc được phân tích dễ dàng và nhanh chóng hơn vì nó mang tính định lượng (tức là bằng số) - làm cho phương pháp này tốn ít thời gian hơn so với các quan sát tự nhiên.

  • Các quan sát được tiến hành khá nhanh, có nghĩa là nhiều quan sát có thể diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn. Điều này có nghĩa là có thể thu được một mẫu lớn dẫn đến các phát hiện mang tính đại diện và có khả năng được khái quát hóa cho một quần thể lớn.

Hạn Chế

  • Phương pháp quan sát có kiểm soát có thể thiếu giá trị do hiệu ứng Hawthorne/đặc điểm nhu cầu. Khi những người tham gia biết họ đang bị theo dõi, họ có thể hành động khác đi.

Tham khảo bài viết về nghiên cứu tâm lý học: Case study là gì?

Quan Sát Tự Nhiên

Phương pháp quan sát tự nhiên là một phương pháp nghiên cứu thường được sử dụng bởi các nhà tâm lý học và các nhà khoa học xã hội khác.

Kỹ thuật này liên quan đến việc quan sát liên quan đến nghiên cứu hành vi tự phát của những người tham gia trong môi trường tự nhiên. Nhà nghiên cứu chỉ cần ghi lại những gì họ nhìn thấy theo bất kỳ cách nào họ có thể.

Trong các quan sát phi cấu trúc, nhà nghiên cứu ghi lại tất cả các hành vi có liên quan mà không có tính hệ thống. Có thể có quá nhiều thứ để ghi lại và các hành vi được ghi lại có thể không nhất thiết là quan trọng nhất, vì vậy phương pháp này thường được sử dụng như một nghiên cứu thử nghiệm để xem loại hành vi nào sẽ được ghi lại.

Sự khác biệt của loại quan sát này so với quan sát có kiểm soát giống như sự khác biệt giữa việc nghiên cứu động vật hoang dã trong sở thú và nghiên cứu chúng trong môi trường sống tự nhiên.

Đối với chủ đề con người, Margaret Mead đã sử dụng phương pháp này để nghiên cứu cách sống của các bộ lạc khác nhau sống trên các hòn đảo ở Nam Thái Bình Dương. Kathy Sylva đã sử dụng nó để nghiên cứu trẻ em khi chơi bằng cách quan sát hành vi của chúng trong một nhóm chơi ở Oxfordshire.

Điểm Mạnh

  • Bằng cách có thể quan sát chuỗi hành vi trong bối cảnh của chính nó, các nghiên cứu có giá trị sinh thái cao hơn.

  • Giống như case study, phương pháp quan sát tự nhiên thường được sử dụng để tạo ra những ý tưởng mới. Bởi vì nó mang lại cho nhà nghiên cứu cơ hội nghiên cứu toàn bộ tình hình nên nó thường gợi ý những hướng điều tra chưa từng được nghĩ đến trước đó.

Hạn Chế

  • Thường được thực hiện ở quy mô vi mô (nhỏ) và có thể thiếu mẫu đại diện (sai lệch về tuổi tác, giới tính, tầng lớp xã hội hoặc dân tộc). Điều này có thể dẫn đến những phát hiện thiếu khả năng được khái quát hóa cho xã hội rộng lớn hơn.

  • Kém tin cậy hơn vì không thể kiểm soát được nhiều biến số. Điều này gây khó khăn cho một nhà nghiên cứu khác trong việc lặp lại nghiên cứu theo cách chính xác.

  • Yêu cầu nhà nghiên cứu cần được đào tạo để có thể nhận ra các khía cạnh của một tình huống có ý nghĩa tâm lý. 

  • Không có thao tác với các biến (hay kiểm soát các biến ngoại lai), nghĩa là không thiết lập được mối quan hệ nhân quả.

Tham khảo: Nguồn gốc tâm lý học

Quan Sát Tham Dự

Phương pháp quan sát tham dự là một biến thể của quan sát tự nhiên nhưng ở đây nhà nghiên cứu tham gia và trở thành một phần của nhóm mà họ đang nghiên cứu để hiểu sâu hơn về cuộc sống của nhóm này.

Nếu đó là nghiên cứu về động vật, giờ đây chúng ta sẽ không chỉ nghiên cứu chúng trong môi trường sống tự nhiên của chúng mà còn sống cùng với chúng!

Cách tiếp cận này đã được Leon Festinger sử dụng trong một nghiên cứu nổi tiếng về một giáo phái tôn giáo tin rằng ngày tận thế sắp xảy ra. Anh gia nhập giáo phái và nghiên cứu cách họ phản ứng khi lời tiên tri không thành hiện thực.

Các quan sát tham dự có thể được che đậy hoặc công khai (covert or overt). Danh tính và mục đích thực sự của nhà nghiên cứu được giữ kín, không tiết lộ cho nhóm đang được nghiên cứu nếu các quan sát cần giấu. Nhà nghiên cứu sẽ lấy danh tính và vai trò giả, thường đóng giả là một thành viên thực sự của nhóm.

Mặt khác, nếu các quan sát là công khai, nhà nghiên cứu sẽ tiết lộ danh tính và mục đích thực sự của mình cho nhóm và xin phép quan sát.

Hạn Chế

  • Khó có được thời gian hoặc sự riêng tư để ghi lại các quan sát. Ví dụ, với các quan sát bí mật, các nhà nghiên cứu không thể ghi lại một cách công khai vì điều này sẽ làm lộ thân phận của họ. Điều này có nghĩa là họ phải đợi cho đến khi chỉ có một mình và dựa vào trí nhớ của mình. Đây là một vấn đề vì họ có thể quên chi tiết và không nhớ những trích dẫn trực tiếp.

  • Nếu nhà nghiên cứu tham gia quá nhiều, họ có thể mất đi tính khách quan và trở nên thiên vị. Luôn có mối nguy hiểm là chúng ta sẽ “thấy” những gì chúng ta mong đợi (hoặc muốn) thấy. Đây là một vấn đề vì họ có thể báo cáo thông tin một cách có chọn lọc thay vì ghi chú mọi thứ họ quan sát được. Do đó làm giảm tính hợp lệ của dữ liệu được ghi lại.

Ghi Lại Dữ Liệu Khi Quan Sát

Với các nghiên cứu quan sát có kiểm soát/có cấu trúc, một quyết định quan trọng mà nhà nghiên cứu phải đưa ra là làm thế nào để phân loại và ghi lại dữ liệu. Thông thường điều này sẽ gắn với một phương pháp lấy mẫu trong ba loại chính sau: 

  • Lấy mẫu sự kiện: Người quan sát quyết định trước loại hành vi (sự kiện) mà cô ấy quan tâm và ghi lại tất cả các lần xuất hiện. Tất cả các loại hành vi khác đều bị bỏ qua.

  • Thời gian lấy mẫu: Người quan sát quyết định trước rằng việc quan sát sẽ chỉ diễn ra trong khoảng thời gian đã chỉ định (ví dụ: 10 phút mỗi giờ, 1 giờ mỗi ngày) và chỉ ghi lại sự xuất hiện của hành vi được chỉ định trong khoảng thời gian đó.

  • Lấy mẫu tức thời (thời gian mục tiêu): Người quan sát quyết định trước những thời điểm được chọn trước khi quá trình quan sát sẽ diễn ra và ghi lại những gì đang xảy ra tại thời điểm đó. Mọi thứ xảy ra trước hoặc sau đều bị bỏ qua.

Nguồn: Simply Psychology - Observation Methods

Bài viết liên quan

Gọi cho tôi

Hãy gửi thông tin cho chúng tôi, nhân viên tư vấn của Viện sẽ liên hệ lại Quý khách trong vòng 24h. Thông tin của Quý khách chỉ để chúng tôi liên hệ và không gửi cho bên thứ ba.

Tài nguyên

Trắc nghiệm

https://tracnghiem.tamlyvietphap.vn/

0977.729.396