English
Suy giảm chức năng điều hành và ADHD – Rối loạn tăng động giảm chú ý có mối liên hệ mật thiết, song đây là hai khái niệm khác nhau. Việc hiểu hiểu đúng mối liên hệ giữa hai khái niệm có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình đánh giá, chẩn đoán phân biệt và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.
Table of Contents
1. Hiểu Về Định Nghĩa Suy Giảm Chức Năng Điều Hành Và ADHD
- Suy giảm Chức năng Điều hành (Executive Dysfunction): Đề cập đến những khó khăn trong các quá trình nhận thức giúp cá nhân kiểm soát suy nghĩ và hành vi để hướng tới mục tiêu (Cleveland Clinic, 2022). Các chức năng điều hành cốt lõi bao gồm kiểm soát ức chế, trí nhớ làm việc và linh hoạt nhận thức; từ đó hỗ trợ các hoạt động phức tạp hơn như lập kế hoạch, giải quyết vấn đề và tổ chức hành động (Diamond, 2013). Khi các quá trình này hoạt động không hiệu quả, cá nhân có thể gặp khó khăn trong việc bắt đầu nhiệm vụ, duy trì mục tiêu, ghi nhớ thông tin cần sử dụng, tổ chức công việc hoặc quản lý thời gian. Suy giảm chức năng điều hành là một dạng khó khăn về nhận thức và tự điều chỉnh, không phải là một chẩn đoán rối loạn tâm thần độc lập.
- Rối loạn Tăng động Giảm chú ý (ADHD): Là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến. Các triệu chứng của ADHD bao gồm: giảm chú ý (không thể duy trì sự chú ý), tăng hoạt động (vận động quá mức không phù hợp hoàn cảnh) và xung động (hành động vội vàng ngay lập tức mà không suy nghĩ đến hậu quả). ADHD được xem là một rối loạn mãn tính và gây suy giảm đáng kể, đồng thời được biết là ảnh hưởng đến cá nhân trên nhiều phương diện của cuộc sống, bao gồm thành tích học tập và nghề nghiệp, các mối quan hệ liên cá nhân và hoạt động hằng ngày (American Psychiatric Association, 2025).
2. Mối Liên Hệ Giữa Suy Giảm Chức Năng Điều Hành Và ADHD
Theo ADDA, các suy giảm về chức năng điều hành là một trong những cách thức cốt lõi mà ADHD ảnh hưởng đến một cá nhân. Khi mắc ADHD, cá nhân có thể nhận thấy mình gặp khó khăn với các vấn đề liên quan đến chức năng điều hành, chẳng hạn như trí nhớ, sự chú ý và khả năng tổ chức.
Dưới đây là một số điểm giao thoa cụ thể giữa suy giảm chức năng điều hành (Executive Dysfunction) và ADHD:
- Dễ phân tâm: Gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung khi thực hiện và hoàn thành các nhiệm vụ.
- Trở ngại trong việc tổ chức: Gặp thách thức khi sắp xếp lịch trình, các hoạt động và chuẩn bị tài liệu phục vụ công việc.
- Sự suy giảm trí nhớ: Thường xuyên quên các ngày quan trọng, các cuộc họp hoặc các cuộc hẹn đã lên lịch trước.
- Khó khăn trong quản lý thời gian: Thường xuyên xuất hiện muộn tại các cuộc họp hoặc các cuộc hẹn đã hẹn trước.
- Thất lạc công cụ thiết yếu: Thường xuyên làm mất các vật dụng quan trọng, cần thiết cho công việc hoặc các hoạt động hàng ngày.
- Thiếu động lực thực hiện một số nhiệm vụ: Khó bắt đầu hoặc duy trì việc thực hiện những nhiệm vụ không tạo hứng thú, dù biết rằng chúng cần thiết.
Lưu ý: Một người mắc ADHD thường gặp một số khó khăn về chức năng điều hành. Tuy nhiên, suy giảm chức năng điều hành không phải là một tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức của ADHD trong DSM-5-TR. Vì vậy, việc có biểu hiện suy giảm chức năng điều hành không đồng nghĩa với việc một cá nhân chắc chắn mắc ADHD, và cũng không phải mọi người mắc ADHD đều có cùng mức độ suy giảm chức năng điều hành.
3. Những Điểm Khác Biệt Cần Lưu Ý Giữa Suy Giảm Chức Năng Điều Hành Và ADHD
Mặc dù có sự giao thoa về mặt biểu hiện hành vi, những điểm khác biệt cần lưu ý trong đánh giá lâm sàng là:
Tính chất chẩn đoán: ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh được công nhận trong các hệ thống phân loại chẩn đoán như DSM-5-TR và ICD-11. Việc chẩn đoán được thực hiện bởi nhà chuyên môn có đủ năng lực và thẩm quyền, dựa trên đánh giá lâm sàng toàn diện. Hiện không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể xác định ADHD. Trong khi đó, suy giảm chức năng điều hành không phải là một chẩn đoán y khoa độc lập, cũng không phải là một rối loạn tâm thần riêng biệt. Thuật ngữ này mô tả những khó khăn trong các quá trình nhận thức và tự điều chỉnh cần thiết để tổ chức hành vi hướng đến mục tiêu.
Suy giảm chức năng điều hành có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng: Suy giảm về chức năng điều hành có thể gặp trong các rối loạn phát triển thần kinh như rối loạn phổ tự kỷ và hội chứng Tourette; các rối loạn tâm thần như trầm cảm và tâm thần phân liệt; cũng như các bệnh hoặc tổn thương thần kinh như sa sút trí tuệ, bệnh Parkinson và chấn thương sọ não. Ngoài ra, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ cũng có thể làm suy giảm tạm thời khả năng chú ý, ghi nhớ, lập kế hoạch và kiểm soát hành vi. Vì vậy, suy giảm chức năng điều hành không phải là dấu hiệu đặc hiệu của riêng ADHD.
Bản chất và phạm vi biểu hiện: ADHD là một hội chứng bao gồm giảm chú ý, hiếu động thái quá, hấp tấp và xung động, cùng các điều kiện về khởi phát, thời gian kéo dài, bối cảnh xuất hiện và suy giảm chức năng. Trong khi đó, suy giảm chức năng điều hành là thuật ngữ mô tả khó khăn ở các quá trình giúp cá nhân điều chỉnh hành vi hướng đến mục tiêu, như trí nhớ làm việc, kiểm soát ức chế, lập kế hoạch, tổ chức và tự giám sát. Hai phạm vi này có sự chồng lấp đáng kể. Một số biểu hiện thiếu chú ý trong ADHD, chẳng hạn như khó tổ chức, hay quên và không hoàn thành nhiệm vụ, gần với các khó khăn chức năng điều hành trong đời sống. Vì vậy, không thể phân biệt hai khái niệm chỉ bằng cách đối chiếu danh sách hành vi.
—
Tài liệu tham khảo:
Cleveland Clinic. (2022, June 5). Executive dysfunction: What it is, symptoms & treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/23224-executive-dysfunction
Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750
American Psychiatric Association. (2025, October). What is ADHD? https://www.psychiatry.org/patients-families/adhd/what-is-adhd
ADDA Editorial Team. (2026, March 24). Executive function disorder & ADHD: Their differences & how they tie together. Attention Deficit Disorder Association. https://add.org/executive-function-disorder/
—
Nâng Cao Năng Lực Lâm Sàng Cùng Viện Tâm Lý Việt – Pháp
Để nâng cao năng lực nhận diện, đánh giá các khó khăn về chức năng điều hành hoặc các biểu hiện của ADHD, đồng thời xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng trẻ, các nhà tâm lý, chuyên viên can thiệp và những người làm việc trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần trẻ em có thể tham khảo 2 chương trình đào tạo chuyên sâu sau của Viện Tâm lý Việt – Pháp:
Khóa học chuyên sâu: CHỨC NĂNG ĐIỀU HÀNH Ở TRẺ EM – ĐÁNH GIÁ VÀ THỰC HÀNH LÂM SÀNG
✔️ Giảng viên quốc tế: TS. Jeanne Roche (Pháp) – Tiến sĩ Tâm lý học thần kinh, Nhà tâm lý học tại các trung tâm hỗ trợ chuyên biệt dành cho trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ bị tổn thương não; hoạt động lâm sàng tại phòng khám tư; nghiên cứu khoa học về chức năng điều hành ở trẻ em (có các công bố và thực hiện chuẩn hóa cho các công cụ BRIEF, BRIEF-P và FÉE). Đồng thời, bà cũng là giảng viên tại các Đại học Angers, Chambéry, Lyon 1 và Lyon 2; chuyên gia đào tạo về phương pháp tiếp cận tích hợp trong đánh giá tâm lý-thần kinh.
✔️ Thời lượng: 14 giờ bồi dưỡng
✔️ Hình thức: Học trực tuyến qua Zoom
✔️ Ngôn ngữ: Tiếng Pháp (có phiên dịch tiếng Việt trực tiếp).
✔️ Chứng nhận uy tín: Học viên hoàn thành khóa học và đạt bài kiểm tra sẽ được cấp Chứng chỉ APPEA (Hiệp hội Tâm lý học Trẻ em và Vị thành niên Pháp ngữ) cùng Chứng nhận của Viện Tâm lý Việt – Pháp.
✔️ Đối tượng: Khoá học phù hợp với phổ rộng các đối tượng làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần, giáo dục cho trẻ em và đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt như: Bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi, chuyên viên tâm lý lâm sàng/tâm lý học đường, chuyên viên âm ngữ trị liệu, tâm vận động, chuyên viên/giáo viên giáo dục đặc biệt, chuyên viên của các tổ chức giáo dục trẻ em,…
📥 CÁCH THỨC ĐĂNG KÝ NHANH
👉 Link đăng ký trực tuyến: https://tamlyvietphap.vn/dao-tao-chuc-nang-dieu-hanh-o-tre-em/
☎️ Hotline tư vấn đào tạo: 091 201 26 84 hoặc 091 849 03 66
—
Khóa học chuyên sâu: RỐI LOẠN HÀNH VI & ADHD Ở TRẺ EM – THỰC HÀNH LÂM SÀNG TRONG ĐÁNH GIÁ VÀ CAN THIỆP
✔️ Giảng viên quốc tế: GS. Robert Voyazopoulos – Giám đốc APPEA, Nhà tâm lý học trẻ em và thanh thiếu niên; Giáo sư danh dự của ISCP – Trường Tâm lý thực hành Paris; Cựu giảng viên tại INSHEA – Viện Quốc gia Đào tạo Cao cấp và Nghiên cứu về Khuyết tật và Giáo dục Đặc biệt – Suresnes/Paris; Giám đốc của APPEA – Hiệp hội Tâm lý học và Tâm bệnh học trẻ em và vị thành niên, Đồng tác giả của Thực hành lâm sàng trong đánh giá tâm lý trẻ em và vị thành niên – G. Cognet, D. Bachelier và R. Voyazopoulos – Dunod, 2023. Sắp xuất bản: Đánh giá rối loạn phát triển trí tuệ – De Boeck, 2026.
✔️ Thời lượng: 17 giờ bồi dưỡng
✔️ Hình thức: Học trực tiếp tại TP HCM & giám sát chuyên môn trực tuyến
✔️ Ngôn ngữ: Tiếng Pháp (có phiên dịch tiếng Việt trực tiếp).
✔️ Chứng nhận uy tín: Học viên hoàn thành khóa học và đạt bài kiểm tra sẽ được cấp Chứng chỉ APPEA (Hiệp hội Tâm lý học Trẻ em và Vị thành niên Pháp ngữ) cùng Chứng nhận của Viện Tâm lý Việt – Pháp.
✔️ Đối tượng: Khoá học phù hợp với phổ rộng các đối tượng làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần, giáo dục cho trẻ em và được biệt trong lĩnh vực giáo dục đặc biệt: Bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi; Chuyên viên tâm lý lâm sàng, tâm lý học đường; Chuyên viên âm ngữ trị liệu, tâm vận động; Chuyên viên, giáo viên giáo dục đặc biệt; Chuyên viên của các tổ chức giáo dục trẻ em,…
📥 CÁCH THỨC ĐĂNG KÝ NHANH
👉 Link đăng ký trực tuyến: https://tamlyvietphap.vn/khoa-hoc-roi-loan-hanh-vi-adhd-tre-em/
☎️ Hotline tư vấn đào tạo: 091 201 26 84 hoặc 091 849 03 66
Liên hệ với chúng tôi