Sự Ảnh Hưởng Của Định Kiến Giới Đối Với Chẩn Đoán Rối Loạn Lưỡng Cực Ở Nam Giới

Xã hội đang ngày càng chấp nhận sự hiện diện của chứng rối loạn lưỡng cực (Bipolar Disorder trước đây được gọi là chứng hưng trầm cảm – manic depression) và hiểu rằng đó là một tình trạng cần được điều trị để những người đang vật lộn với nó có thể trở lại cuộc sống bình thường. Theo nghiên cứu, các triệu chứng lưỡng cực ở nam giới thường được nhìn nhận khác với các triệu chứng ở phụ nữ. Bài viết này sẽ giúp bạn tìm hiểu một số chú ý về chứng rối loạn lưỡng cực ở nam giới.

Các Yếu Tố Cân Nhắc Về Tình Trạng Rối Loạn Lưỡng Cực Ở Nam Giới

Định Kiến Giới Có Khiến Chẩn Đoán Sai Chứng Rối Loạn Lưỡng Cực Ở Nam Giới Không?

Các chuyên gia đã nhìn nhận về những định kiến giới khi nghiên cứu rối loạn lưỡng cực ở nam giới. Trong các xã hội gia trưởng như Hoa Kỳ, khái niệm nam tính vẫn được gắn với khả năng tự kiểm soát và điều chỉnh cảm xúc và định kiến ​​giới khiến mọi người có nhận thức lệch lạc về các triệu chứng. Điều đáng buồn là những người mắc các rối loạn tâm thần, chẳng hạn như rối loạn lưỡng cực, lại bị xã hội cô lập. 

Một số nghiên cứu đã xem xét mối quan hệ giữa chất lượng cuộc sống và tình trạng rối loạn lưỡng cực, từ đó đưa ra kết luận rằng chất lượng cuộc sống của những người mắc bệnh bị suy giảm rõ rệt. Điều này dẫn đến sự kỳ thị và phân biệt đối xử, gây cản trở quá trình phục hồi và hòa nhập xã hội. Một trong những kết quả của nghiên cứu là đàn ông có nguy cơ bị chẩn đoán sai cao hơn và tệ hơn nữa là họ ít có khả năng nhận ra chứng rối loạn ở chính mình. 

Vì lý do này, điều quan trọng là mọi người cần nhận thức rõ ràng về các triệu chứng rối loạn lưỡng cực ở nam giới và sự khác biệt với các triệu  chứng ở nữ giới. 

Sự Ảnh Hưởng Của Rối Loạn Lưỡng Cực Ở Nam Giới

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ, rối loạn lưỡng cực, được đặc trưng bởi những thay đổi đáng kể về tâm trạng và mức năng lượng. Những thay đổi đó đáng kể đến mức chúng ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các công việc hàng ngày, ảnh hưởng đến 2,8% dân số trưởng thành ở Hoa Kỳ. Trong nhóm đó, khi được chia theo giới tính, nam giới chiếm 2,9% và tỉ lệ này lớn hơn khi so với nữ giới với 2,8%. Nam giới cũng dễ mắc chứng rối loạn lưỡng cực như phụ nữ, ở cả tuổi thanh niên và tuổi trưởng thành.

Những người bị rối loạn lưỡng cực (có ba loại: lưỡng cực I, lưỡng cực II và rối loạn khí sắc chu kỳ (cyclothymic disorder)) trải qua các trạng thái cảm xúc mãnh liệt – hưng cảm, hưng cảm nhẹ hoặc trầm cảm. Họ cũng có những giai đoạn tâm trạng ổn định.

Giới tính dường như đóng một vai trò với mỗi cá nhân mắc bệnh vì căn bệnh này tác động mạnh mẽ đến trạng thái cảm xúc và tâm lý.

Khởi Phát Lưỡng Cực: Tuổi Tác Có Liên Quan Không?

Độ tuổi trung bình khởi phát rối loạn lưỡng cực là 25 tuổi, mặc dù nó có thể bắt đầu sớm hơn và xảy ra muộn hơn, ví dụ trong độ tuổi trung niên. Tỷ lệ giới tính đối với lưỡng cực ở thanh thiếu niên là tương đối giống nhau – không có sự khác biệt đáng kể nào ở khía cạnh dân số. Tuy nhiên khi xét về khía cạnh nhóm tuổi, các triệu chứng rối loạn lưỡng cực ở thanh thiếu niên thường khác với người lớn về cường độ.

Khi bệnh lần đầu phát triển, các kiểu hành vi có thể thất thường hơn. Ví dụ, chứng lưỡng cực ở lứa tuổi thanh thiếu niên sẽ “quay vòng” từ trạng thái phấn khích sang trầm cảm nhanh hơn so với người trưởng thành – những người duy trì trạng thái cụ thể lâu hơn một ngày (Pipich 16-17).

Các Biểu Hiện Của Chứng Hưng Cảm?

Các triệu chứng hưng cảm tồn tại ở nhiều dạng đối với cả nam và nữ. Điều quan trọng là phải hiểu rằng “cơn hưng cảm” không hoàn toàn là hành vi cực đoan (extreme behavior) hoặc hành vi gây hấn (physical aggression). Tuy hưng cảm có thể biểu hiện qua hành vi nhưng các triệu chứng thường mang tính tâm lý hơn. Suy nghĩ và cảm xúc hưng cảm đôi khi chuyển sang ảo tưởng, chẳng hạn như trong những ảo tưởng về bản thân sẽ có một số ảo tưởng tạo ra các mục đích đặc biệt cần thực hiện. Trong giai đoạn hưng cảm, việc quan sát “cái tôi” đấu tranh với các hành vi, phán đoán, cảm xúc và hành động cũng tương tự như khi tự giám sát. Ảo giác cũng xảy ra trong những trường hợp cực đoan, trong đó cá nhân không thể phân biệt được đâu là thực và đâu là giả.

Trạng thái hưng cảm cũng thường được đánh dấu bằng tình trạng mất ngủ; người bệnh có thể không mắc chứng rối loạn mất ngủ (insomnia) mà bị ám ảnh đến mức họ tin rằng họ cần ngủ ít hơn hoặc chọn thức càng lâu càng tốt. Tuy nhiên, phổ biến hơn, hưng cảm gây ra cảm giác giống như một giai đoạn hưng phấn kéo dài. Điều này có thể dẫn đến phản ứng tiêu cực hoặc tích cực, người mắc chứng này có thể bị kích động và lo lắng trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày mà không rõ nguyên nhân hoặc họ có thể phấn khích trong cùng một khoảng thời gian dài. Hưng cảm thực chất là một trạng thái tăng cao về nhận thức, cảm giác và hành vi, và người lưỡng cực không thể kiềm chế được cơn hưng cảm. Trạng thái hưng cảm lấn át nhân cách và quá trình nhận thức, bất kể cảm thấy vui hay buồn.

Tham khảo: 5 Thực phẩm nên tránh nếu mắc BPD

Triệu Chứng Lưỡng Cực Ở Nam Giới

Thật không may, nhiều người từ chối thừa nhận thực tế về chứng rối loạn này (Pipich 40). Đặc biệt, nam giới có xu hướng phủ nhận vấn đề hơn, vì chứng lưỡng cực cần đề cập nhiều đến những thái cực cảm xúc, mà trong khi đó, đàn ông thường được dạy là phải mạnh mẽ và không thể hiện cảm xúc ra ngoài.

Các chuẩn mực giới tính cũng ảnh hưởng đến việc xác định và điều trị rối loạn. Ví dụ, phụ nữ được chẩn đoán là lưỡng cực có nhiều khả năng được kê đơn thuốc chống trầm cảm và các hình thức điều trị khác. Điều này làm tăng khả năng thể hiện, bộc lộ trạng thái trầm cảm của phụ nữ hơn (Karanti et al. 305). Tất nhiên, có những cách khác để xác định lưỡng cực ở nam và nữ, nhưng điều quan trọng là phải nhận ra sự ảnh hưởng của giới tính trước khi tập trung vào các triệu chứng ở nam giới.

Mặc dù các triệu chứng gần như giống hệt nhau ở cả hai giới, nhưng các khuôn mẫu giới tính đôi khi đã cản trở việc xác định các triệu chứng nhận diện bệnh. Ví dụ, khi ta xem xét trạng thái hưng phấn chuyển thành cảm giác hạnh phúc ở nam giới và phụ nữ. Khi đó, người nam và người nữ đó chỉ “cảm thấy tuyệt vời” mà không biết rõ nguyên nhân cụ thể. Điều này có thể dẫn đến một kiểu tự tin thái quá và đặc biệt khó phát hiện hơn ở nam giới. Với nữ giới, sự tự tin thái quá này có thể khiến họ chú ý và sớm được các chuyên gia chẩn đoán và phát hiện. Nhưng ở nam giới, khi sự tự tin đi đối với sự nam tính, họ được khuyến khích càng tự tin càng tốt. Kết quả là, sẽ khó nhận ra các hành vi không điển hình ở một người đàn ông.

Các biểu hiện như giảm khả năng đưa ra quyết định và chấp nhận rủi ro hoặc hành vi liều lĩnh cũng là những triệu chứng liên quan đến hưng cảm ở người mắc chứng lưỡng cực. Và vì đàn ông thường được kỳ vọng sẽ hành động một cách tự tin và quyết đoán nên bất kỳ sự liều lĩnh nào của nam giới cũng sẽ dễ dàng được lý giải và chấp nhận hơn là phụ nữ. Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng các biểu hiện như chấp nhận rủi ro, mất ngủ, hiếu động thái quá và hưng phấn không thể giải thích được – là tất cả các triệu chứng cần để tâm ở nam giới mắc chứng rối loạn lưỡng cực.

Tham khảo: Trầm cảm không có biểu hiện buồn

Lưỡng Cực Ở Nam Giới Trong Trạng Thái Trầm Cảm

Ở cả hai giới, trầm cảm lưỡng cực biểu hiện qua sáu hành vi: ngủ quá nhiều, thay đổi chế độ ăn uống, thu mình và ủ rũ, cáu kỉnh, không có khả năng tập trung và thiếu hứng thú với hầu hết mọi thứ mà chính cá nhân đó thường yêu thích. Không có gì đáng ngạc nhiên khi các thái cực bao gồm các nỗ lực tự tử cũng như các hành vi trốn tránh.

Tồn tại nguy cơ tự tử cao ở những người mắc chứng rối loạn lưỡng cực. Tự tử ở nam giới là một vấn đề về sức khỏe hành vi và y tế cần được chú ý nhiều hơn. Đàn ông có tỷ lệ tự tử bất thành và tỷ lệ tự tử thành công cao hơn nhiều so với phụ nữ. Việc xác định sớm rối loạn lưỡng cực và các yếu tố nguy cơ là rất cần thiết để can thiệp, điều trị và ngăn chặn bất kỳ hành vi nguy cơ nào.

Một lần nữa, có thể lập luận rằng phụ nữ dễ bộc lộ cảm xúc hơn và sẵn sàng tìm kiếm sự giúp đỡ hơn. Nhiều bằng chứng cho thấy rằng nam giới thường không sẵn sàng thừa nhận mình bị trầm cảm. Trên thực tế, họ thường thực hiện các biện pháp cực đoan để tránh bị xác định là trầm cảm – về mặt lâm sàng hay cách khác – bởi vì trầm cảm và các triệu chứng đi kèm với nó thách thức các chuẩn mực về sự độc lập và kiểm soát cảm xúc của nam giới.

Ngày càng có nhiều bác sĩ lâm sàng báo cáo rằng trầm cảm và rối loạn lưỡng cực ít được biểu hiện ở nam giới do mối liên hệ phổ biến của những tình trạng này với sự yếu đuối về tính cách. Đặc biệt là khi 10 triệu chứng hưng cảm và trầm cảm được ghi nhận lại “gần như” là các chuẩn mực giới tính. Điều này tạo ra nhiều khó khăn hơn trong việc chẩn đoán bệnh ở nam giới. Chúng ta cần hiểu rằng đây là một căn bệnh tập trung vào những xung đột sâu sắc về cảm xúc và tâm lý, được tạo ra bởi mặt di truyền và môi trường. Tất cả các triệu chứng đều là hành vi, trái ngược với các bệnh biểu hiện ở các triệu chứng thực thể, chẳng hạn như ngộ độc thực phẩm.

Đáng buồn thay, những người đàn ông mắc chứng rối loạn lưỡng cực lại khó xác định và ít có khả năng tìm kiếm sự trợ giúp và điều trị hơn.

Đọc Thêm: 3 Cấp độ điều chỉnh cảm xúc

Lời Kết

Trong trường hợp bạn nghi ngờ bản thân mắc các triệu chứng của bệnh, hãy liên ngay với Viện Tâm lý Việt-Pháp để được sắp xếp lịch chẩn đoán, và điều trị sớm nhất với các chuyên gia. 

Nguồn: Bipolar Disorder in Men: 10 Signs To Look For – Psycom