Trong quá trình phát triển, mỗi trẻ có nhịp độ vận động khác nhau. Có trẻ nhanh nhẹn, linh hoạt; cũng có trẻ vụng về hơn, cần nhiều thời gian để làm chủ cơ thể. Tuy nhiên, khi những khó khăn về vận động kéo dài, rõ rệt và không còn phù hợp với độ tuổi, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn vận động ở trẻ em, chứ không đơn thuần là “chậm vận động” hay “thiếu khéo léo”.

Việc hiểu đúng rối loạn vận động ở trẻ em giúp phụ huynh tránh bỏ sót những khó khăn thật sự của trẻ, đồng thời có cơ sở để tìm kiếm đánh giá và hỗ trợ phù hợp, thay vì chỉ chờ đợi trẻ “lớn rồi sẽ khá hơn”.

Rối loạn vận động ở trẻ em là gì

Rối loạn vận động ở trẻ em là một nhóm rối loạn phát triển thần kinh, trong đó trẻ gặp khó khăn trong việc kiểm soát, phối hợp hoặc thực hiện các cử động của cơ thể. Những khó khăn này thường không tương xứng với độ tuổi phát triển và có xu hướng kéo dài theo thời gian.

Điểm quan trọng cần làm rõ là rối loạn vận động không chỉ biểu hiện ở các kỹ năng vận động thô như chạy, nhảy, giữ thăng bằng, mà còn ảnh hưởng đến vận động tinh, chẳng hạn như cầm bút, cài cúc áo, buộc dây giày hay thực hiện các thao tác học đường. Vì vậy, rối loạn vận động ở trẻ em có thể tác động trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày và việc học tập của trẻ.

>> Tham khảo: Rối Loạn Là Gì? Phân Biệt Rối Loạn, Bệnh Và Hội Chứng Trong Tâm Lý Học

Các dạng rối loạn vận động ở trẻ em theo DSM-5

Theo hệ thống phân loại DSM-5, rối loạn vận động ở trẻ em bao gồm một số dạng chính. Việc phân loại này giúp chuyên gia nhận diện kiểu khó khăn vận động mà trẻ đang gặp phải, từ đó lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp.

Các dạng rối loạn vận động thường được ghi nhận bao gồm:

Rối loạn phối hợp vận động phát triển
Trẻ gặp khó khăn rõ rệt trong việc phối hợp các cử động, dẫn đến tình trạng vụng về, dễ vấp ngã, thao tác chậm hoặc kém chính xác so với bạn cùng tuổi. Những khó khăn này thường ảnh hưởng đến việc viết, vẽ, chơi thể thao và các hoạt động cần sự phối hợp tay – mắt.
Rối loạn vận động định hình
Trẻ xuất hiện các cử động lặp đi lặp lại, dường như không có mục đích rõ ràng, chẳng hạn như lắc người, vẫy tay hoặc các động tác cơ thể mang tính khuôn mẫu. Những cử động này có thể gây chú ý hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày nếu xảy ra thường xuyên.
Các rối loạn tic
Bao gồm rối loạn Tourette, rối loạn tic mạn tính và tic tạm thời. Trẻ có thể xuất hiện các cử động hoặc âm thanh đột ngột, lặp lại và khó kiểm soát. Mức độ và tần suất tic có thể thay đổi theo thời gian và chịu ảnh hưởng bởi căng thẳng hoặc mệt mỏi.

Cần lưu ý rằng các dạng rối loạn vận động này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc chồng lấn, khiến biểu hiện ở mỗi trẻ rất khác nhau.

>> Tham khảo: Theo Dõi Mốc Phát Triển Ở Trẻ Em Và Vai Trò Trong Nhận Diện Sớm Rối Loạn Phát Triển

Vì sao rối loạn vận động ở trẻ em có biểu hiện rất khác nhau

Một đặc điểm khiến rối loạn vận động ở trẻ em khó nhận diện là biểu hiện không đồng nhất. Có trẻ chỉ gặp khó khăn nhẹ trong một số kỹ năng cụ thể, trong khi trẻ khác lại gặp trở ngại rõ rệt ở nhiều mặt của vận động.

Sự khác biệt này có thể liên quan đến mức độ ảnh hưởng của rối loạn, bối cảnh sinh hoạt của trẻ và cả sự hiện diện của các khó khăn đồng thời khác. Trên thực tế, rối loạn vận động ở trẻ em có thể xuất hiện cùng với các rối loạn phát triển thần kinh khác, làm cho biểu hiện trở nên phức tạp hơn và dễ bị hiểu sai là vấn đề hành vi hay thái độ.

Nguyên nhân của rối loạn vận động ở trẻ em

Rối loạn vận động ở trẻ em thường liên quan đến những khác biệt trong hoạt động và tổ chức của não bộ, đặc biệt là các vùng tham gia điều phối vận động, lập kế hoạch cử động và phối hợp giữa não và cơ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong rối loạn vận động. Bên cạnh đó, sự phát triển chưa tối ưu của một số cấu trúc não, chẳng hạn như tiểu não, cũng được ghi nhận có liên quan đến những khó khăn trong kiểm soát vận động.

Điều quan trọng là rối loạn vận động không phải do lười vận động, thiếu rèn luyện hay cách nuôi dạy của cha mẹ. Việc quy kết nguyên nhân đơn giản có thể khiến phụ huynh tự trách mình, trong khi bản chất vấn đề lại nằm ở cơ chế phát triển thần kinh của trẻ.

>> Tham khảo: Rối Loạn Phát Triển Ở Trẻ Em: Hiểu Đúng, Phát Hiện Sớm Và Hỗ Trợ Hiệu Quả

Hệ quả nếu rối loạn vận động ở trẻ em không được can thiệp

Nếu rối loạn vận động ở trẻ em không được nhận diện và hỗ trợ phù hợp, những khó khăn ban đầu có thể kéo dài và ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống.

Trong học tập, trẻ có thể gặp trở ngại khi viết, vẽ, sử dụng dụng cụ học tập hoặc tham gia các hoạt động cần thao tác chính xác. Về mặt cảm xúc, việc thường xuyên thất bại trong các hoạt động vận động có thể làm trẻ giảm tự tin, né tránh thử thách và thu mình hơn.

Trong các mối quan hệ xã hội, trẻ có thể ít tham gia trò chơi vận động cùng bạn bè, từ đó hạn chế cơ hội giao tiếp và hòa nhập. Về lâu dài, nếu không được hỗ trợ, những khó khăn này có thể tiếp tục ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của trẻ khi bước vào tuổi vị thành niên và trưởng thành.

Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con có rối loạn vận động ở trẻ em

Khi nhận thấy con gặp khó khăn vận động kéo dài và không phù hợp với độ tuổi, phụ huynh nên bắt đầu bằng việc quan sát có hệ thống, thay vì vội vàng gán nhãn. Việc trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phát triển trẻ em giúp xác định liệu những khó khăn này có thuộc nhóm rối loạn vận động ở trẻ em hay không.

Đánh giá chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt rối loạn vận động với những chậm trễ phát triển tạm thời. Từ đó, trẻ có thể được tiếp cận các hình thức hỗ trợ phù hợp với nhu cầu cá nhân, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi trường hợp.

Kết luận

Rối loạn vận động ở trẻ em là một nhóm rối loạn phát triển thần kinh với biểu hiện đa dạng và mức độ ảnh hưởng khác nhau ở mỗi trẻ. Việc hiểu đúng khái niệm, các dạng rối loạn và hệ quả có thể xảy ra giúp phụ huynh nhìn nhận khó khăn của trẻ một cách thực tế và khoa học hơn.

Phát hiện sớm và hỗ trợ phù hợp không nhằm “sửa” trẻ, mà giúp trẻ phát huy khả năng vận động trong giới hạn của mình và giảm bớt những khó khăn không cần thiết trong đời sống hằng ngày.

Reference

1. Grant, K. W. (2023, October 19). Motor disorders: Their origins, diagnosis, and promising research avenues. Kevin William Grant. https://www.kevinwgrant.com/blog/item/motor-disorders-their-origins-diagnosis-research

2. Hicks, C. (n.d.). Motor disorders. In Abnormal psychology (Module 13: Disorders of childhood and adolescence). Lumen Learning. https://courses.lumenlearning.com/wm-abnormalpsych/chapter/motor-disorders/

Rối loạn tâm lý thần kinh

Rối Loạn Vận Động Ở Trẻ Em Là Gì?