Mối Liên Hệ Giữa Trầm Cảm & Ung Thư

Được chẩn đoán “mắc ung thư” là một cú sốc mà không phải ai cũng có thể vượt qua. Hai chữ “ung thư” có thể sẽ ghim lại trong tâm trí bạn, trở thành mối lo âu và gây ra rối loạn trầm cảm trong thời gian dài. 

Nhưng, trầm cảm và ung thư có liên hệ như thế nào với nhau? Bài viết sau sẽ đem lại các thông tin hữu ích giúp bạn trả lời câu hỏi này.

Triệu Chứng Trầm Cảm Ở Bệnh Nhân Ung Thư

Trầm cảm trở thành rối loạn tâm lý phổ biến đi kèm với các trường hợp bệnh nhân bị ung thư, có đến 10% bệnh nhân chịu ảnh hưởng của rối loạn trầm cảm. (1)

Theo ước tính của Cộng Đồng Người Ung Thư Mỹ (American Cancer Society), cứ bốn người ung thư thì sẽ có một người có các triệu chứng của trầm cảm. (2)

Chẩn đoán ung thư có khả năng lớn làm thay đổi cuộc sống của bạn; nó cũng mang đến những căng thẳng tâm lý và cảm xúc tiêu cực. Khi được chẩn đoán ung thư, bạn có thể cảm thấy buồn bã. Tuy nhiên, nó không phải là một dạng bệnh lý mà chỉ là một phản ứng bình thường mà mọi người đều sẽ gặp phải. Vấn đề là khi căng thẳng vượt quá cơ chế đối phó của cơ thể có thể sẽ dẫn đến rối loạn trầm cảm nặng. Đặc biệt, khi các triệu chứng buồn bã kéo dài nhiều hơn hai tuần, bạn có thể sẽ cần gặp các chuyên gia tâm lý/bác sĩ tâm thần để được chẩn đoán. Cụ thể, bạn sẽ cần lưu tâm các triệu chứng sau:

  • Cảm giác buồn không hồi kết

  • Cảm giác tê tái

  • Cảm thấy tuyệt vọng hoặc bất lực

  • Cảm thấy tức giận hoặc thất thường

  • Khó tập trung

  • Khóc rất nhiều

  • Không quan tâm đến gia đình, bạn bè hoặc các hoạt động bạn từng yêu thích

  • Mệt mỏi

  • Ăn mất ngon

Xem Thêm: Giấc Ngủ & Trầm Cảm

Nguyên Nhân & Mối Liên Hệ Giữa Trầm Cảm Ở Bệnh Nhân Ung Thư

Nguyên Nhân

Ở thời điểm hiện tại các nhà khoa học ngoài phát hiện các yếu tố tâm lý xã hội rõ ràng của bệnh trầm cảm, còn khám phá các cơ chế sinh học của ung thư, bao gồm tổn thương mô, chất trung gian gây viêm và phản ứng căng thẳng mãn tính, cũng như cách khả năng miễn dịch và nội tiết có thể là nguyên căn của trầm cảm đối với bệnh nhân ung thư. Thậm chí, những nguyên nhân gây trầm cảm từ việc chẩn đoán sai bệnh ung thư cũng được chỉ ra. 

Một điều rõ ràng là cần xác định và điều trị trầm cảm ở bệnh nhân ung thư để tăng chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ tử vong. Các biện pháp can thiệp được sử dụng sẽ khác nhau đối với mỗi bệnh nhân, có thể bao gồm các liệu pháp tâm lý hoặc liệu pháp dược lý; tuy nhiên, cách điều trị chứng trầm cảm ở bệnh nhân ung thư mang lại hiệu quả cao nhất mặc dù đã được nghiên cứu thông qua việc kết hợp tối ưu của các liệu pháp, nhưng vẫn chưa đem có kết quả rõ ràng. Việc lựa chọn thuốc chống trầm cảm cần được xem xét cẩn thận, do các tác dụng phụ thường gặp của hóa trị liệu (như buồn nôn) và sự cần thiết để tránh các tương tác nghiêm trọng, bao gồm cả việc giảm hiệu quả của thuốc hóa trị liệu. 

Trong các trường hợp điều trị trầm cảm ở bệnh nhân ung thư, phương pháp điều trị trầm cảm không dùng thuốc như trị liệu tâm lý sẽ được cân nhắc ưu tiên. 

Mối Liên Hệ

Ung thư là một chẩn đoán khiến bất kỳ ai cũng phải cảm thấy sợ hãi và cảm thấy bị đe dọa tính mạng. Chẩn đoán ung thư tạo ra cảm giác đau khổ cao hơn so với các bệnh không phải ung thư với tiên lượng kém hơn. Tình trạng đau khổ về tinh thần ở mức độ cao trong thời gian kéo dài ở bệnh nhân ung thư có thể dẫn đến lo lắng, trầm cảm hoặc cả hai. Triệu chứng hỗn hợp này rất phổ biến, với 2/3 bệnh nhân ung thư bị trầm cảm cũng biểu hiện mức độ lo lắng đáng kể về mặt lâm sàng. (1)

Trầm cảm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và kết quả điều trị ung thư của bệnh nhân. Trầm cảm dẫn đến tỷ lệ tử vong do ung thư cao hơn. Một phân tích tổng hợp cho thấy rằng dù là trầm cảm ở mức độ nhẹ hay nghiêm trọng cũng đều làm tăng tỷ lệ tử vong lên đến 39% và thậm chí những bệnh nhân ung thư có ít triệu chứng trầm cảm có thể tăng 25% nguy cơ tử vong. Tác động của tâm trạng và sức khỏe tinh thần đối với sự tiến triển của ung thư được các bác sĩ và bệnh nhân rất coi trọng, với> 70% bác sĩ chuyên khoa ung thư và 85% bệnh nhân tin rằng tâm trạng ảnh hưởng đến sự tiến triển của ung thư. (1)

Tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân ung thư được cho là cao gấp ba lần so với dân số chung. Các nghiên cứu sử dụng tiêu chí Chẩn đoán thống kê các rối loạn tâm thần (DSM) cho rối loạn trầm cảm nặng (MDD) đã xác định được nhiều tỷ lệ mắc bệnh khác nhau, từ 2,0–43,5%, trong khi các chẩn đoán trầm cảm ở mức nhẹ đã ghi nhận tỷ lệ trầm cảm cao tới 49,0%. Một loạt các tỷ lệ hiện mắc được báo cáo có thể do sự khác biệt trong các công cụ đánh giá, sự khác biệt về loại bệnh nhân được phỏng vấn, các nhóm tuổi khác nhau, tỷ lệ giới tính khác nhau, tình trạng bệnh nhân nội trú và các yếu tố khác. Một nghiên cứu của Linden và cộng sự , và tổng quan tài liệu toàn diện của Ng và cộng sự cho thấy chi tiết về tỷ lệ trầm cảm ở hơn 9.000 bệnh nhân ung thư, mỗi người ở nhiều bối cảnh và độ tuổi khác nhau, tính toán tỷ lệ hiện mắc là 10,8% và 12,9%, tương ứng. Ngoài ra, có thêm 16% bệnh nhân được báo cáo là bị trầm cảm cận lâm sàng nhưng vẫn có tổn thương nhất định. (1)

Vị trí của ung thư cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ trầm cảm, trong đó ung thư tuyến tụy và ung thư phổi có tỉ lệ cao nhất, ung thư da xâm lấn có tỉ lệ thấp nhất. 

Tuổi tác cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ hiện mắc; bằng chứng cho thấy trẻ em và thanh thiếu niên mắc bệnh ung thư có tỉ lệ mắc trầm cảm thấp hơn, trong khi đó, đối với một số bệnh ung thư ở người lớn, tuổi tác tỉ lệ nghịch với tỉ lệ mắc trầm cảm (Tuổi càng cao tỉ lệ trầm cảm càng thấp).

Giới tính cũng là một yếu tố quan trọng: Trong một số loại ung thư, tỉ lệ bệnh trầm cảm ở phụ nữ cao hơn nam giới từ hai đến ba lần. Mức độ căng thẳng tâm lý và trầm cảm cũng thay đổi theo tiến trình của bệnh và cao nhất vào khoảng thời gian được chẩn đoán.

Di căn và đau do ung thư cũng có liên quan đến mức độ trầm cảm cao hơn. Những bệnh nhân có mức độ đau cao có tỉ lệ mắc trầm cảm cao hơn đáng kể so với những người có mức độ đau thấp; một nghiên cứu đã quan sát thấy rằng trầm cảm xảy ra ở 33% những người có mức độ đau cao, so với 13% ở những người có mức độ đau thấp. Điều đó đã cho thấy cơn đau có thể là một yếu tố gây ra trầm cảm. (1)

Xem Thêm: Lo Âu Và Trầm Cảm Khác Nhau Ở Đâu?

Trầm Cảm Sau Khi Kết Thúc Điều Trị Ung Thư

Trầm cảm có thể diễn ra trước, sau khi chẩn đoán, trong quá trình điều trị và thậm chí cả sau khi đã kết thúc điều trị ung thư. 

Đối với một số người, trầm cảm vẫn tiếp tục (hoặc bắt đầu) sau khi điều trị ung thư kết thúc. Mặc dù căn bệnh được kiểm soát nhưng họ vẫn lo sợ rằng ung thư sẽ tái phát. Nỗi sợ hãi quá lớn khiến họ không thể ăn hoặc ngủ tốt và có thể bỏ lỡ các cuộc hẹn tái khám với bác sĩ.

Đối với những người khác, những cảm giác đó không quá mãnh liệt. Nhưng có thể một số ngày có ý  nghĩa quan trọng sẽ mang lại cảm giác tồi tệ (như sinh nhật hoặc ngày ung thư được chẩn đoán). Trong những khoảng thời gian đó, bạn nên tập trung vào những gì bạn có thể kiểm soát. Giữ cuộc hẹn với bác sĩ của bạn và thực hiện theo bất kỳ thay đổi lối sống nào mà họ khuyến nghị để giảm nguy cơ ung thư tái phát. (3)

Lời Kết

Ung thư có thể là một căn bệnh đáng sợ, nhưng nỗi đáng sợ lớn nhất của bệnh nhân là không vượt qua được chính bản thân mình. Động lực lớn nhất để người bệnh vượt qua căn bệnh hiểm ác tới từ chính tinh thần mạnh mẽ của họ. 

Rối loạn trầm cảm có thể thường trực bất cứ lúc nào mà bệnh nhân ung thư không hề hay biết. Điều này đòi hỏi những nỗ lực trong nhận thức của người thân cũng như sự chăm sóc sức khỏe toàn diện của bác sĩ điều trị. 

Nếu bạn có người thân mắc ung thư, hãy thận trọng và để ý các triệu chứng và dấu hiệu của trầm cảm. Nếu các triệu chứng này kéo dài hơn hai tuần, hãy cân nhắc đến việc liên hệ với các chuyên gia trị liệu tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để được chẩn đoán chính xác nhất và có kế hoạch, phương pháp điều trị trầm cảm tốt nhất. 

Bài viết được tham khảo từ các nguồn: 

  1. Depression in cancer patients: Pathogenesis, implications and treatment, Hamish R.Smith, 2015

  2. Cancer, Depression, and Anxiety: Caring for Your Physical and Mental Health, Healthline, 2018

  3. Cancer, Anxiety, and Depression, WebMD, 2021

Bài viết liên quan

Gọi cho tôi

Hãy gửi thông tin cho chúng tôi, nhân viên tư vấn của Viện sẽ liên hệ lại Quý khách trong vòng 24h. Thông tin của Quý khách chỉ để chúng tôi liên hệ và không gửi cho bên thứ ba.

Tài nguyên

Trắc nghiệm

https://tracnghiem.tamlyvietphap.vn/

0977.729.396