Rối Loạn Thích Ứng Là Gì?

Tìm Hiểu Về Các Rối Loạn Thích Ứng

Rối loạn thích ứng là một nhóm các tình trạng có thể xảy ra khi bạn gặp khó khăn trong việc ứng phó với một sự kiện căng thẳng trong cuộc sống. Những tác nhân gây căng thẳng này có thể bao gồm cái chết của một người thân yêu, các vấn đề về mối quan hệ hoặc đơn giản là bị mất việc. Dù sự căng thẳng là điều tất yếu mà ai cũng phải trải qua trong cuộc sống, một số người gặp khó khăn trong việc đối mặt với một số tác nhân cụ thể.

Việc không có khả năng thích nghi với sự kiện căng thẳng có thể gây ra một hoặc nhiều triệu chứng tâm lý và đôi khi cả các triệu chứng về thể chất có tính nghiêm trọng. Có sáu loại rối loạn thích ứng, mỗi loại có các triệu chứng và dấu hiệu riêng biệt.

Rối loạn thích ứng có thể ảnh hưởng đến cả người lớn và trẻ em.

Những rối loạn này có thể được điều trị bằng liệu pháp, bằng thuốc hoặc kết hợp cả hai. Với sự giúp đỡ cần thiết, người mắc chứng rối loạn thích ứng thường có thể nhanh chóng phục hồi. Chứng rối loạn này thường không kéo dài hơn sáu tháng, trừ khi tác nhân gây căng thẳng vẫn còn.

Ví Dụ Về Rối Loạn Thích Ứng

Dana là một sinh viên năm nhất 18 tuổi đang theo học tại trường đại học. Đây là lần đầu tiên cô xa nhà trong thời gian dài. Cô ấy đã không được nhận vào hội nữ sinh mà cô ấy muốn tham gia, không thích bạn cùng phòng của mình trong ký túc xá và cảm thấy khó khăn để tham gia các lớp học cũng như theo kịp tiến độ công việc mà mình đang làm.

Dana đang phải vật lộn để thích nghi với việc học đại học. Tuy nhiên, ở trường trung học, cô ấy là thủ khoa, là thành viên tích cực trong đội nhảy và rất nổi tiếng.

Những thói quen học tập mà cô có ở trường trung học đã không thực sự giúp cô trong việc học tập ở trường đại học. Cô ấy gặp khó khăn trong việc sắp xếp thời gian để học và làm bài tập của mình và trải qua rất nhiều lo lắng về điểm số trong các bài kiểm tra, báo cáo.

Cô đã từng nghĩ rằng đại học là một cuộc phiêu lưu khiến cho người ta say mê. Nhưng, cô đã vỡ mộng khi thấy rằng các lớp học dành cho sinh viên năm nhất của mình giống như một phiên bản tồi tệ của quãng thời gian học trung học. 

Đối với công việc mà Dana làm, cô cảm thấy nó quá dễ dàng nên để dành nó vào phút cuối, và cũng vì vậy mà cô ấy khó có động lực để bắt đầu nó. Tuy nhiên, cô ấy lại mất cả đêm để làm việc và khối lượng công việc hoàn thành ít hơn những nỗ lực tốt nhất mà cô ấy từng thể hiện. 

Cô xác định rằng tâm trạng hay các mong muốn tham gia các hoạt động đã thay đổi đáng kể khi cô bị từ chối gia nhập hội nữ sinh. Bạn bè của cô ấy từ thời trung học là tất cả mối quan hệ mà cô ấy có. Cô ấy thực sự không biết mình phù hợp với nơi nào.

Cô ấy có 2 người bạn cùng phòng. Một người đang gấp rút tổ chức một hội nữ sinh. Người kia chỉ luôn ra ngoài cả ngày. Họ thường xuyên đánh thức cô ấy khi họ về phòng và rời đi; đồng thời, cô ấy có rất ít điểm chung với họ.

Cô ấy đã cố gắng nói chuyện với cha mẹ mình, nhưng họ nói với cô ấy rằng mọi người đều trải qua một giai đoạn cần phải thích nghi. Điều đó khiến cô ấy thất vọng. Cô ấy lo lắng rằng họ sẽ thất vọng nếu cô ấy không thích nghi được.

Bạn trai của cô ấy đã học đại học khác, vì vậy họ đã chia tay trước khi năm học bắt đầu. Cô ấy nghĩ rằng cô ấy sẽ rất bận rộn với những thứ mà cô ấy vốn sẽ không quan tâm, nhưng cô ấy không thể ngừng suy nghĩ về nó.

Hiện tại cô ấy ngủ rất ít, thậm chí ngủ lúc nào cũng không hay. Cô ấy báo cáo rằng cảm thấy kiệt sức, lạc lối và thờ ơ với mọi việc.

Triệu Chứng

Các triệu chứng tinh thần và thể chất liên quan đến rối loạn thích ứng thường xảy ra trong hoặc ngay sau khi bạn trải qua một sự kiện căng thẳng. Một số người chỉ có một triệu chứng. Những người khác có thể có nhiều triệu chứng.

Các triệu chứng tâm thần của rối loạn thích ứng có thể bao gồm:

• Hành động nổi loạn hoặc bốc đồng

• Lo lắng

• Cảm giác buồn bã, tuyệt vọng hoặc bế tắc

• Thường xuyên khóc

• Thái độ thu mình

• Thiếu tập trung

• Thiếu tự tin

• Ý nghĩ tự tử

Rối loạn thích ứng có liên quan đến các triệu chứng thể chất ngoài các triệu chứng tâm lý. Các triệu chứng thể chất này có thể bao gồm:

• Mất ngủ

• Co giật cơ hoặc run rẩy

• Mệt mỏi

• Đau nhức cơ thể

• Khó tiêu

Các Loại Rối Loạn Thích Ứng

Sau đây là sáu loại rối loạn thích ứng và các triệu chứng của từng loại:

Rối Loạn Thích Ứng Kèm Trầm Cảm

Những người được chẩn đoán mắc loại rối loạn thích ứng này có xu hướng trải qua cảm giác buồn bã và tuyệt vọng. Họ cũng thường xuyên khóc và không còn hứng thú với các hoạt động mà họ từng làm trước đây.

Rối Loạn Thích Ứng Kèm Lo Âu

Các triệu chứng liên quan đến rối loạn thích ứng kèm lo âu bao gồm cảm thấy choáng ngợp, sợ sệt và lo lắng. Những người mắc chứng rối loạn này cũng có thể gặp vấn đề về trí nhớ và khả năng tập trung.

Đối với trẻ em, chẩn đoán này thường liên quan đến lo âu chia tách khỏi cha mẹ và những người thân yêu.

Rối Loạn Thích Ứng Kèm Trầm Cảm Và Lo Âu

Những người bị loại rối loạn thích ứng này trải qua cả các triệu chứng của trầm cảm và lo âu.

Rối Loạn Thích Ứng Kèm Rối Loạn Hành Vi

Các triệu chứng của loại rối loạn thích ứng này chủ yếu liên quan đến các vấn đề về hành vi như lái xe ẩu hoặc gây gổ.

Thanh thiếu niên mắc chứng thích ứng kèm rối loạn hành vi có thể ăn cắp hoặc phá hoại tài sản. Họ cũng có thể có hành vi trốn học.

Rối Loạn Thích Ứng Kèm Rối Loạn Hành Vi Và Cảm Xúc

Các triệu chứng liên quan đến loại rối loạn thích ứng này bao gồm trầm cảm, lo âu và các vấn đề về hành vi.

Rối Loạn Thích Ứng Không Xác Định

Những người được chẩn đoán mắc chứng rối loạn thích ứng không xác định có các triệu chứng không liên quan đến các loại rối loạn điều chỉnh khác. Các triệu chứng của chứng rối loạn thích ứng này thường là các triệu chứng thể chất hoặc các vấn đề với bạn bè, gia đình, cơ quan hoặc trường học.

Nguyên nhân

Một loạt các sự kiện căng thẳng có thể gây ra rối loạn thích ứng. Một số nguyên nhân phổ biến ở người lớn bao gồm:

• Cái chết của một thành viên trong gia đình hoặc bạn bè

• Các vấn đề trong mối quan hệ hoặc ly hôn

• Những thay đổi lớn trong cuộc sống

• Bệnh tật hoặc một vấn đề sức khỏe (ở bạn hoặc người thân của bạn)

• Chuyển đến một nơi ở mới

• Thiên tai bất ngờ

• Các vấn đề về tiền bạc hoặc những nỗi sợ hãi

Các nguyên nhân điển hình ở trẻ em và thanh thiếu niên bao gồm:

• Vấn đề hoặc tranh cãi trong gia đình

• Vấn đề ở trường

• Lo âu về tình dục

Tham Khảo: Đánh Giá Rối Loạn Phát Triển Ở Trẻ

Những Ai Có Nguy Cơ Mắc Chứng Rối Loạn Thích Ứng?

Bất kỳ ai cũng có thể phát triển chứng rối loạn thích ứng. Không có bất kỳ cách nào để xác định được rằng, trong số một nhóm người trải qua cùng một tác nhân gây căng thẳng, ai sẽ phát triển chứng rối loạn này. Kỹ năng xã hội và phương pháp đối phó với các tác nhân gây căng thẳng khác của bạn có thể xác định liệu bạn có phát triển chứng rối loạn thích ứng hay không.

Chẩn Đoán

Để được chẩn đoán mắc chứng rối loạn thích ứng, một người phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau:

• Trải qua các triệu chứng tâm lý hoặc hành vi trong vòng ba tháng kể từ khi một hoặc nhiều tác nhân gây căng thẳng có thể xác định được xuất hiện trong cuộc sống

• Cảm thấy căng thẳng hơn mức bình thường khi đối mặt với một tác nhân gây căng thẳng cụ thể, hoặc bị căng thẳng dẫn đến các vấn đề với các mối quan hệ, ở trường học hoặc nơi làm việc, hoặc trải qua cả hai tiêu chí này

• Các triệu chứng được cải thiện trong vòng sáu tháng sau khi (các) tác nhân gây căng thẳng được loại bỏ

• Các triệu chứng không phải là kết quả của một chẩn đoán khác

Điều Trị

Nếu bạn được chẩn đoán rối loạn thích ứng, bạn có thể sẽ cần được điều trị ngắn hạn hoặc dài hạn. Rối loạn thích ứng thường được điều trị qua quá trình trị liệu, bằng thuốc hoặc kết hợp cả hai.

Trị liệu

Trị liệu là phương pháp điều trị chính cho chứng rối loạn thích ứng. Các chuyên gia về sức khỏe tâm thần – thường là nhà tâm lý học hoặc nhà tham vấn tâm lý có thể trị liệu. Nếu tình trạng của bạn cần dùng thuốc, họ có thể giới thiệu bạn đến một bác sĩ tâm thần.

Các nhà trị liệu có thể giúp bạn hiểu được nguyên nhân dẫn đến chứng rối loạn thích ứng của bạn và giúp bạn hồi phục. Quá trình này có thể giúp bạn phát triển các kỹ năng để đối phó với các tình huống căng thẳng trong tương lai.

Có một số loại liệu pháp được sử dụng để điều trị chứng rối loạn thích ứng. Các liệu pháp này bao gồm:

• Liệu pháp tâm lý (còn được gọi là tham vấn hoặc liệu pháp trò chuyện)

• Can thiệp khủng hoảng (chăm sóc tâm lý khẩn cấp)

• Liệu pháp gia đình và nhóm

• Các nhóm hỗ trợ chuyên cho những người mắc chứng rối loạn thích ứng

• Lliệu pháp nhận thức hành vi, hoặc CBT (tập trung vào giải quyết vấn đề bằng cách thay đổi suy nghĩ và hành vi không hiệu quả)

• Lliệu pháp tâm lý tương tác cá nhân, hoặc IPT (điều trị tâm lý ngắn hạn)

Thuốc

Một số người bị rối loạn thích ứng cũng có thể hồi phục sau khi dùng thuốc. Thuốc được sử dụng để làm giảm một số triệu chứng của rối loạn thích ứng, chẳng hạn như mất ngủ, trầm cảm và lo âu. 

Tổng Quan Dài Hạn

Người mắc chứng rối loạn thích ứng có triển vọng phục hồi tốt nếu được điều trị nhanh chóng và đúng cách. Rối loạn này thường không kéo dài hơn sáu tháng ở hầu hết mọi người.

Phòng Ngừa

Không có phương pháp nào có thể đảm bảo sẽ ngăn ngừa tình trạng rối loạn thích ứng. Tuy nhiên, học cách ứng phó và rèn luyện sức bật tinh thần có thể giúp bạn đối mặt với những tác nhân gây căng thẳng. Việc có sức bật tinh thần tốt đồng nghĩa với việc bạn có thể vượt qua những tác nhân gây căng thẳng. Bạn có thể tăng sức bật tinh thần của mình bằng cách:

• Phát triển một mạng lưới mạnh mẽ và gắn kết để hỗ trợ bạn

• Tìm ra được những điều tích cực hoặc hài hước trong những tình huống khó khăn

• Lối sống lành mạnh

• Thiết lập lòng tự trọng cao

Việc chuẩn bị tinh thần cho một tình huống căng thẳng sẽ rất hữu ích nếu bạn biết trước mình cần phải đối mặt với điều gì. Suy nghĩ tích cực cũng là một cách hữu ích. Bạn cũng có thể gọi cho bác sĩ hoặc nhà trị liệu để thảo luận về những cách tốt nhất để bạn có thể quản lý các tình huống đặc biệt căng thẳng.

Nguồn Tham Khảo

1. Adjustment Disorder – Healthline (2018)

2. Adjustment Disorder Case Study – Dr. Dawn-Elise Snipes in Slideshare