Bạn có bao giờ cảm thấy mình luôn trong trạng thái hỗn loạn, thường xuyên trễ hẹn, hay quên mọi thứ, dễ mất tập trung và bị áp lực bởi hàng loạt trách nhiệm? Nếu những tình huống này quá quen thuộc, có thể bạn đang đối mặt với chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) Ở Người Lớn

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) thường được biết đến là một rối loạn phổ biến ở trẻ em, thế nhưng, nó cũng ảnh hưởng đến rất nhiều người trưởng thành, khiến mọi khía cạnh trong cuộc sống từ sự nghiệp, đến các mối quan hệ gặp nhiều trở ngại. Mặc dù các nhà khoa học chưa xác định chính xác nguyên nhân gây ra ADHD, họ tin rằng đó là sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, môi trường sống, và sự khác biệt trong cấu trúc não bộ. Nếu bạn đã được chẩn đoán ADHD khi còn nhỏ, khả năng cao là bạn vẫn còn những triệu chứng này khi trưởng thành. Nhưng ngay cả khi chưa từng được chẩn đoán, không có nghĩa bạn không thể có rối loạn này ở giai đoạn trưởng thành.

>>> Tham khảo: Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) Là Gì?

Trong quá khứ, rất ít người nhận ra ADHD, đặc biệt là ở trẻ em. Những hành vi như mơ mộng, lười biếng, hay nghịch ngợm thường bị hiểu lầm là thiếu tập trung hoặc chỉ đơn giản là hiếu động, thay vì được xem như là dấu hiệu của ADHD. Một số người có thể đã tự học cách ứng phó với các triệu chứng khi còn trẻ, nhưng khi lớn lên và trách nhiệm tăng cao – phát triển sự nghiệp, nuôi dạy con cái – họ bắt đầu cảm thấy khó khăn hơn trong việc quản lý cuộc sống.

Nhận Biết ADHD Ở Người Lớn

ADHD ở người lớn có thể biểu hiện qua ba dạng chính: giảm chú ý, tăng động/bốc đồng hoặc kết hợp cả hai. Những triệu chứng này không chỉ gây ảnh hưởng đến cuộc sống cá nhân mà còn làm gián đoạn công việc và các mối quan hệ.

Dạng Giảm Chú Ý

Các triệu chứng giảm chú ý có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ xã hội, công việc và học tập. Để được chẩn đoán ADHD dạng giảm chú ý, bạn cần có ít nhất 6 trong số các triệu chứng sau, kéo dài hơn 6 tháng:

Lỗi do giảm chú ý: Gây ra sai sót bất cẩn, bỏ lỡ chi tiết và gặp vấn đề về độ chính xác. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu suất công việc và học tập.
Khó duy trì sự tập trung: Bạn dễ bị lơ đãng trong các cuộc trò chuyện, cuộc họp, hoặc khi đọc sách và học tập.
Khó lắng nghe hoặc chú ý: Bạn có thể trông như đang mơ màng, mơ mộng hoặc nhìn chằm chằm vào không gian.
Khó theo sát và hoàn thành nhiệm vụ: Bạn thường bắt đầu dự án mới nhưng lại gặp khó khăn trong việc hoàn thành.
Khó tổ chức và ưu tiên: Bạn gặp khó khăn trong việc lên kế hoạch và đạt được mục tiêu, đặc biệt là những mục tiêu đòi hỏi nhiều bước.
Tránh công việc nhàm chán: Các công việc tẻ nhạt hoặc lặp đi lặp lại khiến bạn khó tập trung, ví dụ như làm việc nhà hoặc những nhiệm vụ cần sự chú ý.

Dễ làm mất hoặc quên đồ: Bạn có thể thường xuyên để quên ví, điện thoại hoặc chìa khóa, thậm chí có thể để chúng ở những nơi kỳ lạ như trong tủ lạnh.
Dễ bị phân tâm: Bạn dễ bị xao lãng bởi những gì đang xảy ra xung quanh hoặc bởi chính suy nghĩ của mình.
Quên các công việc hằng ngày: Khó khăn trong việc nhớ lịch hẹn, làm việc vặt, trả hóa đơn hoặc mua sắm.

>>> Tham khảo: Phân Biệt Giữa Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) & Rối Loạn Giảm Chú Ý (ADD)

Dạng Tăng Động/Bốc Đồng

Tăng động và bốc đồng rất phổ biến ở ADHD. Để được chẩn đoán ADHD dạng tăng động/bốc đồng, bạn cần có ít nhất 6 trong số các triệu chứng sau, kéo dài hơn 6 tháng:

Thường xuyên bồn chồn: Bạn có thể rung chân, gõ tay hoặc kiểm tra điện thoại liên tục.
Khó ngồi yên khi cần thiết: Bạn thường xuyên phải đứng dậy hoặc đi lại.
Bồn chồn: Bạn cảm thấy không thoải mái khi phải ngồi yên.
Khó thực hiện các hoạt động yên tĩnh: Điều này đặc biệt đúng trong thời gian nghỉ ngơi hoặc khi tham gia các hoạt động thư giãn.
Hoạt động ở mức cao: Bạn có thể trông như luôn bận rộn hoặc vội vã.
Nói chuyện quá nhiều: Bạn có thể nói mà không dừng lại, giải thích quá mức hoặc chia sẻ quá nhiều thông tin về chủ đề mình yêu thích.

Khó kiềm chế trong giao tiếp: Bạn có thể ngắt lời người khác, hoàn thành câu của họ hoặc nói mà không suy nghĩ về cảm nhận của người nghe.
Khó kiên nhẫn: Bạn gặp khó khăn khi phải chờ đợi đến lượt mình, ví dụ như khi xếp hàng.
Khó đọc tình huống xã hội: Bạn có thể thường xuyên xâm phạm vào cuộc trò chuyện hoặc hoạt động của người khác mà không nhận ra.

Dạng Kết Hợp

Dạng ADHD kết hợp là khi một người có ít nhất 6 triệu chứng của cả dạng tăng động/bốc đồng và giảm chú ý.

Bên cạnh đó, khi chẩn đoán ADHD, bác sĩ tâm thần hoặc nhà tâm lý cũng sẽ xác định mức độ nghiêm trọng của rối loạn này. Các mức độ nghiêm trọng bao gồm:

Nhẹ: Bạn chỉ mới đáp ứng tiêu chí chẩn đoán, và các triệu chứng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống.
Vừa phải: Các triệu chứng rõ ràng hơn, gây cản trở trong công việc và giao tiếp xã hội.
Nghiêm trọng: ADHD nghiêm trọng có thể khiến bạn gặp khó khăn trong việc duy trì công việc và các mối quan hệ.

Tin tốt là ADHD hoàn toàn có thể được quản lý hiệu quả. Nếu bạn nhận ra các triệu chứng, việc tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia tâm lý là bước quan trọng đầu tiên. Với sự hỗ trợ và các biện pháp can thiệp phù hợp, bạn có thể cải thiện cuộc sống của mình, biến những khó khăn trở thành động lực phát triển bản thân.

LƯU Ý: Các triệu chứng được nêu chỉ mang tính tham khảo. Nếu bạn nghi ngờ bản thân mắc rối loạn tăng động giảm chú ý, hãy tìm gặp nhà tâm lý để có kết luận chính xác.

Ảnh Hưởng Của Hội Chứng ADHD

Khi phát hiện mình mắc ADHD ở tuổi trưởng thành, bạn có thể nhận ra rằng những khó khăn mà mình đã phải trải qua trong nhiều năm qua đều bắt nguồn từ một vấn đề không được nhận diện. Có thể bạn từng cảm thấy như mình đang chìm ngập trong áp lực, luôn bị căng thẳng do trì hoãn công việc, thiếu tổ chức và thường phải hoàn thành mọi thứ vào phút chót. Nhiều người có thể đã gán cho bạn những cái nhãn như “lười biếng,” “vô trách nhiệm,” hoặc “không thông minh” vì sự hay quên hay khó khăn trong việc hoàn thành nhiệm vụ. Lâu dần, bạn có thể đã bắt đầu tự đánh giá bản thân qua những khía cạnh tiêu cực này.

Hội chứng ADHD không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể ảnh hưởng sâu rộng đến hầu hết các khía cạnh trong cuộc sống, từ sức khỏe tâm thần đến các mối quan hệ và sự nghiệp.

Các Vấn Đề Sức Khỏe Thể Chất Và Tâm Thần

Các triệu chứng của ADHD có thể góp phần gây ra nhiều vấn đề sức khỏe như ăn uống cưỡng chế, lo âu, căng thẳng mãn tính, lạm dụng chất kích thích và lòng tự trọng thấp. Bạn cũng có thể gặp khó khăn vì bỏ qua những cuộc kiểm tra quan trọng, không đi khám bác sĩ, bỏ qua chỉ dẫn y tế, hoặc quên uống thuốc.

Khó Khăn Trong Công Việc/Tài Chính

Người trưởng thành mắc ADHD thường gặp khó khăn trong sự nghiệp và có cảm giác không thể phát huy hết tiềm năng. Bạn có thể gặp rắc rối trong việc giữ tiến độ công việc, tuân thủ các quy định của công ty, hoàn thành đúng hạn và duy trì lịch làm việc từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Quản lý tài chính cũng có thể trở thành vấn đề, với những hóa đơn chưa thanh toán, giấy tờ bị mất, phí trễ hạn hoặc chi tiêu thiếu tính toán, kế hoạch.

Vấn Đề Trong Các Mối Quan Hệ

Các triệu chứng của ADHD có thể gây căng thẳng trong công việc, tình yêu và các mối quan hệ gia đình. Bạn có thể cảm thấy chán nản khi bị người thân trách móc về việc không gọn gàng, thiếu lắng nghe hoặc không có tổ chức. Ngược lại, những người gần gũi với bạn có thể cảm thấy tổn thương và bực bội vì họ cho rằng bạn “thiếu trách nhiệm” hoặc “vô tâm”.

>>> Tham khảo: 7 Cách Không Ngờ Có Thể Khiến Mối Quan Hệ Của Bạn Tốt Hơn

Những tác động sâu rộng của ADHD có thể dẫn đến sự bối rối, thất vọng, tuyệt vọng và mất tự tin. Bạn có thể cảm thấy mình sẽ không bao giờ kiểm soát được cuộc sống hoặc phát huy hết tiềm năng của mình. Đó là lý do tại sao chẩn đoán ADHD không chỉ giúp bạn hiểu rõ những thử thách mà mình đang đối diện, mà còn mang lại sự nhẹ nhõm. Nó giúp bạn nhận ra rằng khó khăn xuất phát từ ADHD, không phải từ sự yếu kém cá nhân hay khiếm khuyết về tính cách.

Các Phương Pháp Điều Trị ADHD

Điều Trị Bằng Thuốc

Điều trị ADHD thường bắt đầu với thuốc, và thuốc kích thích là lựa chọn phổ biến nhất. Những loại thuốc này đã được chứng minh là rất hiệu quả trong việc giảm các triệu chứng của ADHD, như khó tập trung, bốc đồng và dễ bị phân tâm. Tuy nhiên, thuốc kích thích có thể gây ra một số tác dụng phụ, vì vậy việc theo dõi và điều chỉnh bởi bác sĩ là rất cần thiết.

Ngoài thuốc kích thích, cũng có những loại thuốc không kích thích dành cho ADHD. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống trầm cảm để điều trị những người mắc ADHD, mặc dù các thuốc này chưa được phê duyệt cụ thể cho chứng ADHD. Việc thảo luận với bác sĩ về tất cả các loại thuốc bạn đang sử dụng là rất quan trọng, vì thuốc điều trị các vấn đề sức khỏe khác như tăng huyết áp hay lo âu có thể tương tác với thuốc ADHD.

LƯU Ý: Cần hết sức thận trọng khi sử dụng thuốc và chỉ được dùng thuốc khi có sự tư vấn và kê đơn của bác sĩ lâm sàng.

Trị Liệu Tâm Lý

Liệu pháp tâm lý không phải lúc nào cũng giải quyết trực tiếp các triệu chứng chính của ADHD, nhưng nó có thể bổ trợ rất tốt khi kết hợp với thuốc. Trị liệu tâm lý, đặc biệt là liệu pháp hành vi nhận thức (CBT), giúp bạn phát triển kỹ năng tổ chức, quản lý thời gian và cải thiện sự tự tin. Liệu pháp này cũng rất hữu ích nếu ADHD đi kèm với các rối loạn tâm lý khác như lo âu hay trầm cảm.

>>> Tham khảo: Trầm Cảm Được Điều Trị Như Thế Nào Bằng Liệu Pháp CBT?

CBT có thể giúp bạn chia nhỏ các nhiệm vụ lớn thành các bước nhỏ hơn và dễ quản lý hơn, giúp giảm bớt áp lực trong cuộc sống hàng ngày. Thêm vào đó, việc nhận hỗ trợ từ các huấn luyện viên ADHD hoặc chuyên gia tư vấn cuộc sống có thể giúp bạn xây dựng và cải thiện các kỹ năng quan trọng để quản lý tốt hơn cuộc sống cá nhân và công việc.

Kết hợp thuốc và trị liệu tâm lý sẽ cung cấp một giải pháp toàn diện, giúp bạn kiểm soát tốt hơn các triệu chứng của ADHD và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tìm hiểu kỹ về các lựa chọn, kết hợp với sự hướng dẫn từ bác sĩ và chuyên gia tâm lý, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát ADHD và sống một cuộc sống trọn vẹn hơn.

Các Phương Pháp Tự Kiểm Soát Triệu Chứng Của ADHD

Nếu bạn mới nhận ra mình mắc ADHD, hãy biết rằng có nhiều cách để tự quản lý triệu chứng và cải thiện cuộc sống của mình mà không cần đến sự can thiệp ngay lập tức. Dưới đây là những phương pháp tự giúp đỡ hiệu quả:

Tập thể dục và ăn uống lành mạnh: Tập thể dục đều đặn giúp giảm căng thẳng và nâng cao tâm trạng. Chế độ ăn uống đa dạng và ít đường giúp ổn định cảm xúc và tinh thần.
Ngủ đủ giấc: Đảm bảo ngủ từ 7 – 9 giờ mỗi đêm bằng cách hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ. Ngủ đủ giấc giúp bạn tập trung và giữ hiệu quả công việc.
Quản lý thời gian: Đặt thời hạn cho các nhiệm vụ, sử dụng đồng hồ hẹn giờ, danh sách việc cần làm hàng ngày và lập kế hoạch cụ thể. Xử lý giấy tờ ngay khi chúng xuất hiện để tránh trì hoãn.
Xây dựng và duy trì mối quan hệ: Lên lịch hoạt động cùng bạn bè và duy trì các cuộc hẹn. Lắng nghe cẩn thận và giao tiếp một cách chậm rãi để cải thiện các mối quan hệ.
Tạo môi trường làm việc hỗ trợ: Sử dụng danh sách, nhắc nhở và ghi chú để giữ cho công việc có tổ chức. Chọn công việc mà bạn thấy hứng thú và hợp tác với những người tổ chức tốt hơn.
Thực hành chánh niệm: Thiền và chánh niệm giúp bạn làm dịu tâm trí và kiểm soát cảm xúc. Ngoài ra, bạn có thể học cách để ý hơn đến cách triệu chứng nhỏ nhặt của ADHD. Hãy bắt đầu với thực hành ngắn và tăng dần thời gian.
Hiểu rõ rằng lỗi không phải do bạn: Hãy hiểu rằng những khó khăn bạn gặp phải là do ADHD, không phải do sự yếu kém cá nhân. Hãy tận dụng điểm mạnh và học cách bù đắp cho điểm yếu của mình để phát triển trong tất cả các lĩnh vực của cuộc sống.

Những phương pháp tự kiểm soát này có thể giúp bạn cải thiện chất lượng cuộc sống và phát huy hết tiềm năng của mình. Đừng ngần ngại thử nghiệm và điều chỉnh để tìm ra những gì phù hợp nhất với bạn.

Nếu bạn cảm thấy mình hoặc người thân đang có những triệu chứng của rối loạn tăng động giảm chú ý, hãy tới các cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời, hoặc liên hệ Viện Tâm lý Việt – Pháp qua Hotline: 0977.729.396 để được tư vấn cụ thể. Can thiệp sớm là chìa khóa để cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Tham khảo:

[1] ADHD in Adults. https://www.helpguide.org/mental-health/adhd/adhd-in-adults

[2] Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) in Adults. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/5197-attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd-in-adults

[3] Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Adults: What You Need to Know. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/adhd-what-you-need-to-know

—————————–

Viện Tâm lý Việt – Pháp

Trụ sở chính & Trung tâm trị liệu tại Hà Nội: Số 54 Trần Quốc Vượng, P. Dịch Vọng Hậu, Q. Cầu Giấy

Trung tâm trị liệu tại TP.HCM: Landmark 81 & Landmark Plus, Vinhomes Central Park, 720A Điện Biên Phủ, P. 22, Q. Bình Thạnh

Hotline: 0977.729.396 (Zalo, 24/7)

Email: info@tamlyvietphap.vn

Facebook: https://www.facebook.com/tamlyvietphap.vn

Link Gốc

Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý - ADHD

Rối Loạn Tăng Động Giảm Chú Ý (ADHD) Ở Người Lớn