Ngủ nhiều là tình trạng khi một người trải qua những cơn buồn ngủ đáng kể ngay cả khi đã có giấc ngủ chất lượng từ 7 tiếng trở lên.
Các thuật ngữ khác được sử dụng để mô tả chứng ngủ nhiều bao gồm buồn ngủ quá mức vào ban ngày (sleepiness), ngủ quá nhiều vào ban ngày (somnolence) và hội chứng ngủ quá mức (hypersomnia).
1. Rối loạn ngủ nhiều là gì?
Nhiều người cảm thấy mình thiếu ngủ hoặc mệt mỏi quá mức vào một số thời điểm trong cuộc sống. Mặt khác, một người mắc chứng ngủ nhiều có thể cảm thấy cần phải ngủ ngay cả khi họ đã ngủ đủ số giờ được khuyến nghị.

Chứng ngủ nhiều có thể gây khó khăn cho người mắc vì nó ảnh hưởng đến khả năng học tập và làm việc của họ. Tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của người mắc khi lái xe và tiềm ẩn dấu hiệu của một rối loạn y tế.
Các triệu chứng của chứng ngủ nhiều thường bắt đầu trong khoảng 17 đến 24 tuổi. Theo một bài báo trên tạp chí Psychosomatics, độ tuổi khởi phát trung bình là 21,8 tuổi.
Nếu không được điều trị, chứng ngủ nhiều có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người mắc.

2. Triệu chứng

Triệu chứng buồn ngủ nhiều ở người mắc chứng ngủ nhiều chỉ rõ đây không phải do rối loạn y tế tiềm ẩn khác hoặc do thuốc gây ra.
Triệu chứng cơ bản của chứng ngủ nhiều là buồn ngủ nhiều, mặc dù một người ngủ đủ 7 tiếng mỗi đêm. Các triệu chứng khác bao gồm:

– ngủ nhiều lần trong ngày

– chợp mắt cho đỡ buồn ngủ nhưng thức dậy không thấy sảng khoái

– ngủ nhiều hơn 9 tiếng nhưng không cảm thấy đã được nghỉ ngơi

– khó thức giấc

– cảm thấy bối rối hoặc khó khăn trong việc cố gắng thức dậy

Việc ngủ quá nhiều có thể gây ra khó khăn trong học tập, làm việc hoặc các hoạt động hàng ngày khác.
Chứng ngủ nhiều có ba loại: cấp tính, bán cấp tính và dai dẳng.

– ngủ nhiều cấp tính, kéo dài 1 tháng hoặc ít hơn

– ngủ nhiều bán cấp tính, kéo dài 1 đến 3 tháng

– ngủ nhiều dai dẳng, kéo dài hơn 3 tháng

Chứng ngủ nhiều tương tự giống một chứng rối loạn giấc ngủ khác được gọi là chứng ngủ rũ (narcolepsy) ở chỗ người mắc sẽ trải qua các cơn buồn ngủ vào ban ngày.
Tuy nhiên, những người mắc chứng ngủ rũ (narcolepsy) thường mô tả các cơn buồn ngủ là xuất hiện đột ngột. Ngược lại, các cơn buồn ngủ của chứng ngủ nhiều có xu hướng diễn ra thường xuyên và đều đặn.

3. Nguyên nhân

Các nhà nghiên cứu vẫn đang trong quá trình xác định những tương tác trong não gây ra chứng ngủ nhiều. Một khả năng là do sự gia tăng các chất hóa học trong não mà là nguyên nhân gây buồn ngủ. Sự gia tăng này có thể hoạt động giống như một viên thuốc ngủ.
Mặc dù các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được chất hoặc phân tử cụ thể có thể liên quan đến chứng ngủ nhiều, nhưng họ tin rằng chất hoặc phân từ này có tương tác với một chất được gọi là axit y-aminobutyric (GABA), chịu trách nhiệm thúc đẩy giấc ngủ trong não bộ. Thuốc an thần được sử dụng trong phẫu thuật cũng hoạt động trên dựa trên GABA để gây mê trong khi phẫu thuật.
Các yếu tố nguy cơ khiến một người có thể phát triển chứng ngủ nhiều bao gồm:

– căng thẳng

– tiêu thụ quá nhiều đồ uống có cồn

– tiền sử nhiễm virus

– tiền sử chấn thương đầu

– tiền sử gia đình mắc chứng ngủ nhiều

– tiền sử bệnh trầm cảm, lạm dụng chất kích thích, rối loạn lưỡng cực, bệnh Alzheimer hoặc bệnh Parkinson

Mặc dù đây là những yếu tố nguy cơ đã biết và là những yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng bệnh nhưng một số người có thể mắc chứng ngủ nhiều mà không rõ lý do.
Chứng ngủ nhiều mà không rõ nguyên nhân được gọi là chứng ngủ nhiều vô căn (idiopathic hypersomnolence), ảnh hưởng đến ước tính từ 0,01% đến 0,02% dân số.

4. Chẩn đoán

Chứng ngủ nhiều là một trong số các rối loạn được mô tả trong danh mục “Rối loạn giấc ngủ” của Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê về Rối loạn Tâm thần, Ấn bản lần thứ Năm (DSM-V). Các tình trạng khác trong danh mục này bao gồm rối loạn ác mộng, hội chứng chân không ngừng động và rối loạn giấc ngủ liên quan đến hô hấp.
Các bác sĩ thường chẩn đoán Rối loạn ngủ nhiều trước tiên bằng cách loại trừ các nguyên nhân khác có thể gây ra tình trạng buồn ngủ quá mức. Bác sĩ sẽ hỏi các câu hỏi về các triệu chứng của một người, có thể bao gồm:

– Lần đầu tiên bạn nhận thấy những triệu chứng là khi nào?

– Có điều gì làm cho những triệu chứng đó tồi tệ hơn không? Có điều gì làm cho chúng tốt hơn không?

– Bạn có đang điều trị những tình trạng bệnh lý nào khác không?

– Thói quen ngủ của bạn như thế nào?

– Môi trường ngủ của bạn như thế nào?

Bác sĩ cũng sẽ xem xét bất kỳ loại thuốc nào mà một người có thể đang dùng để giúp xác định xem liệu thuốc này có thể gây buồn ngủ vào ban ngày hay không.
Bác sĩ cũng có thể đề nghị để nghiên cứu về giấc ngủ. Điều này liên quan đến việc ở lại qua đêm trong “phòng thí nghiệm giấc ngủ”. Tại đây, một người được kết nối với nhiều thiết bị khác nhau, bao gồm máy đo oxy xung, điện tâm đồ và máy theo dõi sóng não. Thiết bị này giúp bác sĩ quyết định xem liệu nguyên nhân của tình trạng buồn ngủ vào ban ngày của một người có thể đến từ một chứng rối loạn giấc ngủ hay không, chẳng hạn như chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.
Nếu không có dấu hiệu của rối loạn tiềm ẩn hoặc nguyên nhân y tế, bác sĩ có thể chẩn đoán một người mắc chứng ngủ nhiều.

5. Điều trị

Các chất kích thích thường được kê đơn nhiều nhất để điều trị chứng ngủ nhiều bao gồm:

– amphetamine

– methylphenidate

– modafinil

Các loại thuốc bổ sung được sử dụng để điều trị chứng ngủ nhiều bao gồm clonidine, levodopa, bromocriptine, thuốc chống trầm cảm và chất ức chế monoamine oxidase (MAOIs).
Ngoài thuốc, bác sĩ có thể khuyên người mắc nên có một số thay đổi để “vệ sinh giấc ngủ” nhằm giúp họ có một giấc ngủ ngon. Ví dụ về những thay đổi này bao gồm:

– Tránh các chất kích thích trước khi đi ngủ, chẳng hạn như caffeine và nicotine.

– Chỉ uống rượu ở mức độ vừa phải. Mặc dù rượu bia có thể làm cho người ta cảm thấy buồn ngủ, nhưng uống quá nhiều có thể dẫn đến chất lượng giấc ngủ kém hơn.

– Tránh thức ăn gây ợ chua hoặc ảnh hưởng đến tiêu hóa. Ví dụ như thực phẩm được làm từ kem có hàm lượng chất béo cao, thực phẩm chiên, đồ ăn cay, trái cây họ cam quýt và đồ uống có ga.

– Sử dụng ánh sáng trực quan để phân biệt giữa ngày và đêm. Điều này có thể bao gồm việc tiếp xúc với nhiều ánh sáng ngoài trời vào ban ngày và làm cho căn phòng trở nên tối hơn trước khi đi ngủ.

– Thiết lập một thói quen trước khi đi ngủ để cảm thấy thư giãn và báo hiệu cho cơ thể rằng đã đến giờ đi ngủ. Ví dụ như đi tắm hoặc đọc sách.

– Thay đổi môi trường ngủ để thoải mái hơn. Điều này bao gồm làm mát phòng từ 15°C – 20°C, tránh ánh sáng từ các nguồn nhân tạo, bao gồm điện thoại di động và máy tính, và ngủ trên nệm thoải mái.

TỔNG QUAN

Với việc thay đổi lối sống và dùng thuốc, các bác sĩ coi chứng ngủ nhiều là một chứng rối loạn giấc ngủ rất có thể điều trị được.
Một người cũng có thể được hưởng lợi từ các liệu pháp tư vấn và nhận thức – hành vi để thay đổi thói quen ngủ của họ và học cách giảm căng thẳng khi có thể.
Nguồn: Hypersomnolence: What you need to know. Medical News Today (2017)