Quá Trình Truy Xuất Trí Nhớ Dài Hạn Diễn Ra Như Thế Nào?

Khi thông tin đã được mã hóa và lưu trữ trong bộ nhớ, nó phải được truy xuất để sử dụng. Việc khôi phục trí nhớ đóng vai trò quan trọng trong hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống hàng ngày, từ việc ghi nhớ nơi bạn đã đỗ xe cho đến việc học các kỹ năng mới.

Hoặc thậm chí, hiện tượng dejavu cũng được cho là có liên quan đến cách mã hóa, lưu trữ và đặc biệt là quá trình truy xuất ký ức từ trí nhớ dài hạn. 

Theo nghiên cứu, có nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến cách truy xuất ký ức từ trí nhớ dài hạn. Rõ ràng, quá trình này không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Để hiểu đầy đủ quá trình này, điều quan trọng là phải hiểu chính xác truy xuất là gì cũng như các yếu tố có thể ảnh hưởng đến cách truy xuất ký ức.

Truy Xuất Ký Ức Là Gì?

Trả lời câu hỏi này một cách đơn giản, thì nó là một quá trình mà não bộ truy cập những ký ức đã được lưu trữ trước đó. Khi bạn đang làm bài kiểm tra, bạn cần có khả năng truy xuất thông tin đã học từ bộ nhớ của mình để trả lời các câu hỏi trong bài.

Có bốn cách cơ bản để truy xuất thông tin từ trí nhớ dài hạn. Loại tín hiệu truy xuất này có thể tác động đến cách truy xuất thông tin. Các dấu hiệu truy xuất (retrieval cues) là những manh mối được sử dụng để kích hoạt truy xuất bộ nhớ dài hạn.

• Nhớ lại (Recall): Loại truy xuất bộ nhớ này liên quan đến việc có thể truy cập thông tin mà không bị gợi ý. Trả lời một câu hỏi trong bài kiểm tra điền vào chỗ trống là một ví dụ điển hình về khả năng nhớ lại. Nhớ lại ký ức cũng có liên quan đến một số hiện tượng như dejavu.

Tìm hiểu về 5 giai đoạn của trí nhớ tại đây. 

• Hồi ức (Recollection): Loại truy xuất bộ nhớ này liên quan đến việc tái cấu trúc bộ nhớ, thường sử dụng cấu trúc logic, ký ức một phần, tường thuật hoặc manh mối. Ví dụ, viết một câu trả lời trong một bài kiểm tra tiểu luận thường liên quan đến việc ghi nhớ các mẩu thông tin và sau đó sắp xếp lại các thông tin còn lại dựa trên những ký ức một phần này.

• Nhận dạng (Recognition): Loại truy xuất bộ nhớ này liên quan đến việc xác định thông tin sau khi trải nghiệm lại. Ví dụ: làm bài kiểm tra trắc nghiệm yêu cầu bạn nhận ra câu trả lời đúng trong số các câu trả lời có sẵn.

• Học lại: Loại truy xuất bộ nhớ này liên quan đến việc học lại thông tin đã được học trước đó. Điều này thường giúp ghi nhớ và truy xuất thông tin dễ dàng hơn trong tương lai và có thể cải thiện sức mạnh của ký ức.

Tham khảo: Nguyên nhân dejavu

Các Vấn Đề Với Truy Xuất Bộ Nhớ 

Tất nhiên, quá trình truy xuất không phải lúc nào cũng hoạt động hoàn hảo. Bạn đã bao giờ cảm thấy mình biết câu trả lời cho một câu hỏi, nhưng không thể nhớ rõ thông tin chưa? Hiện tượng này được gọi là trải nghiệm “đầu lưỡi (tip of the tongue)”. Bạn có thể cảm thấy chắc chắn rằng thông tin này được lưu trữ ở đâu đó trong bộ nhớ của bạn, nhưng bạn không thể truy cập và truy xuất thông tin đó.

Mặc dù trải nghiệm “đầu lưỡi” có thể gây khó chịu hoặc thậm chí gây rắc rối, nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng những trải nghiệm này cực kỳ phổ biến. Thông thường, chúng xảy ra ít nhất một lần mỗi tuần đối với hầu hết những người trẻ tuổi và hai đến bốn lần mỗi tuần đối với người lớn tuổi.

Trong nhiều trường hợp, mọi người thậm chí có thể nhớ các chi tiết như chữ cái đầu tiên bắt đầu từ đó.

Truy xuất thất bại là một lời giải thích phổ biến cho lý do tại sao chúng ta quên. Những ký ức ở đó, chúng ta dường như không thể truy cập chúng. Tại sao? Trong nhiều trường hợp, điều này là do chúng ta thiếu tín hiệu truy xuất đầy đủ để kích hoạt bộ nhớ. Trong các trường hợp khác, thông tin thích hợp có thể chưa bao giờ được mã hóa thực sự vào bộ nhớ ngay từ đầu.

Một ví dụ phổ biến: cố gắng vẽ mặt đồng xu từ trí nhớ. Nhiệm vụ này có thể khó một cách đáng kinh ngạc, mặc dù bạn có thể biết rất rõ về hình dạng của một đồng xu. Thực tế là bạn có thể chỉ thực sự nhớ đủ để phân biệt đồng xu với các hình thức tiền tệ khác. Bạn có thể nhớ kích thước, màu sắc và hình dạng của đồng xu, nhưng thông tin về mặt trước của đồng xu trông như thế nào thì lại là rất mờ nhạt vì có thể bạn chưa bao giờ mã hóa thông tin đó vào bộ nhớ của mình.

Mặc dù việc truy xuất trí nhớ không phải là hoàn hảo, nhưng có những điều bạn có thể làm để cải thiện khả năng ghi nhớ thông tin của mình.

Một vấn đề khác của việc truy xuất bộ nhớ đó là hiện tượng Déjà vu. Một số nhà nghiên cứu cho rằng hiện tượng này có liên quan đến cách chúng ta xử lý và ghi nhớ ký ức. Ví dụ, tai nạn có thể là nguyên nhân khiến bạn quên đi các ký ức của mình, tuy nhiên, não của bạn vẫn ghi nhận rằng bạn đã từng trải qua những ký ức đó. Từ đó hình thành hiện tượng dejavu. Quá trình ghi nhớ ngầm của não bộ này tạo ra hiện tượng cảm giác “quen thuộc” rằng hình như bạn đã gặp sự kiện ở đâu đó trong quá khứ. 

Nguồn: Verywellmind – How Long-Term Memory Retrieval Works

Tham khảo: 10 điều nên biết về dejavu