Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết kết quả về sức khỏe tâm thần là không cân bằng đối với mọi người, dù là liên quốc gia và trong mỗi quốc gia, đặc biệt là nhóm phụ nữ với nhiều bất lợi hơn trong suốt cuộc đời của họ.
Phụ nữ thường gặp phải những bất bình đẳng giới tính về xã hội và kinh tế công khai, chẳng hạn như tỷ lệ đi học và đi làm thấp hơn, lương thấp hơn cho những công việc tương đương, ít đại diện trong các vị trí lãnh đạo. Phụ nữ cũng có mức độ cao hơn về tỷ lệ gặp các vấn đề và căng thẳng tâm lý xã hội, chịu tác động bởi gánh nặng chăm sóc người khác và bạo lực giới. Tất cả những yếu tố này đều góp phần vào sự chênh lệch về mức độ khỏe mạnh khi nói tới sức khỏe tâm thần.

Trong những năm gần đây, những ví dụ công khai về bất bình đẳng giới đã trở thành trọng tâm của nhiều chương trình cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên điều ít được nghiên cứu hơn là tác động của hình thức phân biệt giới tính – điều vốn có sức lan tỏa lớn hơn nhưng lại ít được nghiên cứu công khai.
Một số nghiên cứu tại nơi làm việc đã cho thấy bằng chứng rằng những lời nói và hành động hàng ngày cũng có thể tác động tiêu cực đến cảm giác của phụ nữ về hạnh phúc và thành công – theo cách: (1) thường không được công nhận trải nghiệm của phụ nữ và (2) thường bị bỏ mặc trong việc nói lên và đề xuất cách thức giải quyết vấn đề đó.
Ruth Bader Ginsburg, thẩm phán tòa án tối cao Hoa Kỳ, người đã từng tham gia các vụ án quan trọng để hỗ trợ bình đẳng cho phụ nữ và các nhóm khác có nguy cơ bị phân biệt đối xử, đã nhận ra hiện tượng này khi thể hiện kinh nghiệm sống cho cô ấy với vai trò là thẩm phán: “Tất cả những gì tôi có thể nói là tôi nhạy cảm với sự phân biệt đối xử trên bất kỳ cơ sở nào, vì tôi đã từng trải qua điều đó”.
Nghiên cứu của Stepanikova và cộng sự được xuất bản trên EClinicalMedicine đã mở rộng nghiên cứu trước đây về bất bình đẳng giới và sức khỏe, để điều tra tác động của cấu trúc về “nhận thức phân biệt đối xử giới” liên quan đến sức khỏe tâm thần của phụ nữ. Cụ thể, các tác giả đã tìm việc tăng cường hiểu biết về cấu trúc này có thể đóng góp vào “Khoảng cách giới” trong tỷ lệ mắc các chứng rối loạn tâm thần phổ biến như trầm cảm, trong đó phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn nam giới từ hai đến ba lần.
Sử dụng mẫu của Séc trong Nghiên cứu theo chiều dọc lớn của Châu Âu về Mang thai và Thời thơ ấu (ELSPAC-CZ) do WHO khởi xướng để kiểm tra sức khỏe bà mẹ và trẻ em ở một số quốc gia Châu Âu, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một phân tích thứ cấp tập trung vào thước đo phân biệt giới tính, bao gồm các hành vi phân biệt đối xử về giới một cách công khai, nhưng cũng bao gồm trải nghiệm của một phụ nữ đối với sự phân biệt giới tính trong cuộc sống hàng ngày của cô ấy.
Nhận thức về phân biệt giới tính được đánh giá bằng câu hỏi sau: “Trong 12 tháng qua, bạn có cảm thấy ai đó đã đối xử bất công với bạn vì giới tính của bạn không?”. Phụ nữ được hỏi câu hỏi này ba lần, vào giữa thai kỳ, 7 năm sau sinh và 11 năm sau khi sinh. Thang đo trầm cảm sau sinh Edinburgh (EPDS), ban đầu được thiết kế như một công cụ sàng lọc trầm cảm trong thai kỳ và giai đoạn sau sinh cũng đã được sử dụng ở những người phụ nữ này, nhằm đo lường các triệu chứng trầm cảm tại từng thời điểm. Các mô hình hỗn hợp tuyến tính được xây dựng để điều tra mối quan hệ giữa nhận thức về phân biệt giới tính và điểm số triệu chứng trầm cảm.
Kết quả nghiên cứu rất ấn tượng. Hơn 1/10 phụ nữ – tất cả đều đang mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ vào thời điểm đó – trả lời rằng họ có bị phân biệt đối xử về giới. Người phụ nữ trả lời “Có” cho câu hỏi phân biệt giới tính có điểm số trầm cảm cao hơn. Phát hiện này mạnh mẽ đối với tất cả các điều chỉnh về yếu tố gây nhiễu có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm như nghèo đói, mức hỗ trợ xã hội và bất bình đẳng vai trò giới. Điều này cho thấy rõ sự phân biệt đối xử về giới là một yếu tố quan trọng trong sức khỏe tâm thần của phụ nữ.
Tất nhiên, những nghiên cứu sinh học về căn nguyên của bệnh trầm cảm ở phụ nữ là rất quan trọng. Nhưng các nghiên cứu như nghiên cứu này cũng nhắc nhở và củng cố cho chúng ta rằng “Khoảng cách giới tính” trong bệnh trầm cảm trên toàn thế giới cũng có các yếu tố quyết định văn hóa xã hội chính. Công việc giải quyết các vấn đề về phân biệt đối xử giới ảnh hưởng không cân đối đến phụ nữ, từ nghèo đói đến bạo lực, phải được tiếp tục trên toàn cầu. Đồng thời, nhiều bất bình đẳng góp phần khiến một phụ nữ bị đối xử bất công dựa trên giới tính của mình là những điều xảy ra hàng ngày và xảy ra theo những cách tế nhị cũng có thể gây ra nhiều vấn đề. Bởi vì những hình thức phân biệt đối xử về giới được nhận thức một cách tinh vi hơn này đã ăn sâu vào hệ thống xã hội của chúng ta, việc đảo ngược chúng sẽ rất khó khăn, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế từ những người ủng hộ y tế và xã hội, cũng như từ chính phủ và các nhà hoạch định chính sách thuộc mọi giới tính.
Bằng chứng được cung cấp bởi Stepanikova và cộng sự tiếp tục chứng minh sự cần thiết phải vận động quốc tế để được đối xử công bằng, và bình đẳng giữa các giới tính và các đặc điểm nhận dạng giao nhau — chúng ta không cần phải cảm thấy khó chịu khi nhạy cảm và đúng đắn trong việc thay đổi vấn đề phân biệt đối xử về giới.
Nguồn: The impact of gender discrimination on a Woman’s Mental Health, Simone N. Vigod, EClinicalMedicine