Tâm lý học là ngành khoa học nghiên cứu về tâm trí và hành vi. Mặc dù bạn có thể biết tâm lý học là gì, nhưng nhiều người không hoàn toàn hiểu rõ học về tâm lý học là làm gì. Tâm lý học phục vụ mục đích gì? Mục tiêu của nó là gì?

Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn các mục tiêu chính của tâm lý học, những điều các nhà tâm lý đang cố gắng đạt được và cách tâm lý học được sử dụng để giải quyết các vấn đề thực tế trong cuộc sống.

Mục Tiêu Của Tâm Lý Học

Mô Tả

Một trong những mục tiêu đầu tiên của tâm lý học chỉ đơn giản là miêu tả hành vi. Thông qua việc mô tả hành vi của con người và các loài động vật khác, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về hành vi đó và có cái nhìn tốt hơn về những gì được coi là bình thường và bất thường.

Các nhà nghiên cứu tâm lý sử dụng một loạt các phương pháp nghiên cứu để giúp mô tả hành vi bao gồm quan sát tự nhiên (naturalistic observation), nghiên cứu tình huống (case studies), nghiên cứu tương quan (correlational studies), khảo sát (surveys) và bản tóm tắt tự thuật để mô tả hành vi (self-report inventories).

Các nhà nghiên cứu bắt đầu bằng cách quan sát hành vi của con người và sau đó mô tả một vấn đề. Bằng cách hiểu những gì đang xảy ra, các nhà tâm lý học có thể nghiên cứu thêm về lý do tại sao hành vi đó xảy ra và thậm chí là cách thay đổi nó.

Hãy tưởng tượng rằng các nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu thêm về hành vi của người tiêu dùng. Họ có thể sử dụng các cuộc điều tra nghiên cứu thị trường, quan sát trực tiếp và các phương pháp thu thập dữ liệu khác để có thông tin về những gì mọi người làm khi họ mua sắm. Điều này cung cấp cho các nhà nghiên cứu cái nhìn sâu sắc hơn về những gì đang thực sự xảy ra trong một nhóm dân số cụ thể.

Giải Thích

Ngoài việc mô tả đơn thuần, các nhà tâm lý học còn quan tâm đến việc giải thích hành vi đó. Tại sao mọi người lại hành động như vậy? Những yếu tố nào góp phần quyết định sự phát triển, nhân cách, hành vi xã hội và các vấn đề sức khỏe tâm thần?

Trong suốt quá trình lịch sử ngành tâm lý học, nhiều học thuyết đã ra đời để giúp giải thích các khía cạnh khác nhau của hành vi con người. Một vài ví dụ về cách tiếp cận như vậy bao gồm thuyết phản xạ có điều kiện (classical conditioning) và thuyết gắn bó (attachment theory).

Một số học thuyết chỉ tập trung vào một khía cạnh nhỏ trong hành vi con người (học thuyết thu nhỏ) trong khi một số khác lại bao hàm phạm vi rộng, giải thích tất cả tâm lý con người (đại học thuyết).

Trong ví dụ trước, các nhà nghiên cứu đã thu thập dữ liệu để tìm hiểu người tiêu dùng mua gì. Các nhà tâm lý học sau đó sẽ tiến hành nghiên cứu để tìm ra lý do tại sao người tiêu dùng lại mua một số mặt hàng nhất định hoặc yếu tố nào thúc đẩy họ thực hiện một số giao dịch nhất định.

Dự Đoán

Mục tiêu chính tiếp theo của tâm lý học là dự đoán những suy nghĩ và hành động của chúng ta. Một khi hiểu những điều đang xảy ra và tại sao chúng xảy ra, ta có thể sử dụng thông tin đó để dự đoán việc tương tự sẽ xảy ra khi nào, tại sao xảy ra và xảy ra như thế nào trong tương lai.

Dự đoán thành công những hành vi cũng là một trong những cách tốt nhất để biết liệu ta có hiểu rõ nguyên nhân tiềm ẩn của hành động hay không.

Việc dự đoán cũng cho phép các nhà tâm lý học tiên liệu hành vi mà không nhất thiết cần hiểu cơ chế ẩn sau của hành vi đó. Ví dụ, nếu các nhà nghiên cứu tâm lý học nhận thấy điểm số bài kiểm tra năng lực ứng viên có thể được sử dụng để dự đoán tỷ lệ bỏ học ở phổ thông thì thông tin này sau đó có thể được dùng để ước tính xem có bao nhiêu học sinh có thể bỏ học mỗi năm.

Trong ví dụ trước, khi xem xét hành vi của người tiêu dùng, các nhà tâm lý học sử dụng thông tin thu thập được để cố gắng dự đoán người tiêu dùng sẽ mua gì tiếp theo. Các doanh nghiệp và nhà tiếp thị thường thuê các nhà tâm lý nghiên cứu người tiêu dùng đưa ra những dự đoán như vậy để họ có thể tạo ra những sản phẩm thu hút người mua.

Tham khảo: Có thật là nhà tâm lý đọc được suy nghĩ của bạn?

Thay Đổi

Mục tiêu cuối cùng cũng là mục tiêu quan trọng nhất: Tâm lý học luôn cố gắng thay đổi, tác động hoặc kiểm soát hành vi để tạo ra những thay đổi hữu ích và lâu dài lên cuộc sống con người.

Trong ví dụ trước, từ việc hiểu mối liên kết giữa điểm số trong bài kiểm tra năng lực và tỷ lệ bỏ học, các nhà nghiên cứu có thể sử dụng nó để có những hành động giúp học sinh tiếp tục đến trường.

Từ điều trị các rối loạn tâm thần đến cải thiện cuộc sống nhân loại, thay đổi hành vi là một vấn đề được xem trọng hàng đầu của tâm lý học.

Các nhà tiếp thị và doanh nghiệp thường sử dụng sự hiểu biết có được từ nghiên cứu tâm lý để cố gắng tác động và thuyết phục người mua hành động theo những cách nhất định. Ví dụ: họ có thể thiết kế các chiến dịch quảng cáo để tạo ra một thông điệp thu hút đối tượng tiêu dùng. Bằng cách điều chỉnh thông điệp của họ để thu hút đặc biệt một nhóm người mua nhất định, những cá nhân đó thường có nhiều khả năng phản hồi hơn.

Lời Kết

Như vậy, bạn đã biết 4 mục tiêu chính của tâm lý học là: Mô tả, Giải thích, Dự đoán và Thay đổi hành vi. Bằng nhiều cách khác nhau, các mục tiêu này cũng tương tự như những công việc hằng ngày mà bạn phải làm khi bạn tương tác với những người xung quanh.

Ví dụ khi giải quyết vấn đề với một đứa bé, bạn có thể đặt các câu hỏi kiểu như “Đứa bé đang làm gì vậy?” (mô tả), “Tại sao nó lại làm như vậy?” (giải thích), “Nếu tôi làm như thế này thì đứa trẻ sẽ phản ứng như thế nào nhỉ?” (dự đoán) và “Tôi có thể làm gì để ngăn nó không làm điều đó nữa?” (thay đổi).

Các nhà tâm lý học đặt ra rất nhiều loại câu hỏi giống nhau, nhưng họ tận dụng phương pháp thử nghiệm khoa học khác nhau, một cách tỉ mỉ, có hệ thống để hiểu được hành vi của con người.

Nguồn: The Major Goals of Psychology – Verywell Mind