Nghiện Công Việc: “Xu Hướng” Hiện Nay

Mặc dù các nhà quản lý thường đánh giá cao nhân viên nghiện công việc (workaholic) vì sự chăm chỉ và cam kết của họ, tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn. Chứng nghiện công việc có thể dẫn đến những tác động tiêu cực không chỉ về tâm lý, thể chất và xã hội cho chính cá nhân, mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường làm việc.

Nghiện Công Việc Là Gì?

Công việc là một phần bình thường và cần thiết trong cuộc sống của hầu hết mọi người, mang lại nhiều điều tích cực. Nó không chỉ cung cấp thu nhập, định hình ngày làm việc mà còn giúp chúng ta xác định bản thân, xây dựng mối quan hệ và tìm thấy mục đích sống. Tuy nhiên, bất chấp những lợi ích này, một số người lại bị cuốn vào guồng quay làm việc không ngừng nghỉ do các động lực bên trong và bên ngoài. Những người này thường được gọi là người “nghiện công việc” (workaholic). 

Khái niệm về chứng nghiện công việc (workaholism) lần đầu tiên xuất hiện vào những năm 1970, được phát triển từ sự tương đồng với chứng nghiện rượu. Nghiện công việc được định nghĩa là “sự nghiện làm việc, một nhu cầu bắt buộc và làm việc không ngừng nghỉ một cách không thể kiểm soát được”.

Ban đầu, người ta cho rằng những ai làm việc hơn 50 giờ mỗi tuần là nghiện công việc. Tuy nhiên, khái niệm này đã phát triển theo thời gian để bao gồm cả thái độ và sự ám ảnh về công việc, chứ không chỉ là thời gian làm việc. Ngày nay, một người nghiện công việc được hiểu là người bị ám ảnh và đắm chìm quá mức vào công việc, đến mức không thể kiểm soát việc mình đầu tư thời gian và công sức vào các hoạt động công việc vượt quá mong đợi.

Nghiện Công Việc: “Xu Hướng” Hiện Nay

Các nghiên cứu về chứng nghiện công việc (workaholism) đã phát hiện ra tỷ lệ người lao động gặp rắc rối với tình trạng này rất đa dạng, từ mức thấp 1,5% cho đến mức cao đáng kinh ngạc 44,9%. Điều này cho thấy có sự chênh lệch lớn trong các báo cáo về tình trạng nghiện công việc giữa các quốc gia.

Tại Mỹ, một nghiên cứu năm 2011 ước tính rằng có khoảng 10% dân số có thể đang vật lộn với chứng nghiện công việc, trong khi đó, tại Hàn Quốc, các nghiên cứu dựa trên mẫu đại diện quốc gia của người lao động báo cáo tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 6,7% đến 39,7%. Tại Ai Cập, thống kê năm 2021 cho thấy tỷ lệ nghiện công việc lên đến 33,0% trong nhóm nhân viên ở các trường đại học. Tương tự, nghiên cứu tại Brazil cũng ghi nhận tỷ lệ 35,5% người lao động gặp tình trạng này. Trong khi đó, ở Na Uy, tỷ lệ nghiện công việc thấp hơn, dao động từ 7,8% đến 8,3%. 

Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng tỷ lệ nghiện công việc không chỉ khác nhau giữa các quốc gia, mà ngay cả trong cùng một quốc gia, kết quả cũng có thể có sự khác biệt lớn. Nhà quản lý cần chú ý đến sự khác biệt về văn hóa và chuẩn mực nghề nghiệp ở người lao động trong tổ chức, vì đây là những yếu tố có thể tác động mạnh mẽ đến tỷ lệ nghiện công việc tại nơi làm việc. Quan sát kỹ lưỡng và phát hiện sớm các dấu hiệu nhân viên làm việc quá mức sẽ giúp ngăn chặn những hệ quả tiêu cực, từ đó tạo ra một môi trường làm việc cân bằng và bền vững hơn.

>>> Tham khảo: Nhận Biết Và Hỗ Trợ Nhân Viên Có Vấn Đề Về Sức Khỏe Tâm Thần

12 Dấu Hiệu Của Người Nghiện Công Việc

Các dấu hiệu của một người nghiện công việc có thể bao gồm:

1. Làm việc liên tục trong nhiều giờ, vượt quá mức cần thiết.

2. Liên tục suy nghĩ và nói về công việc.

3. Không thể thoát khỏi suy nghĩ về công việc ngay cả khi tham gia vào các hoạt động khác.

4. Cuộc sống xoay quanh công việc, luôn ưu tiên công việc khi đưa ra các quyết định cá nhân.

5. Cảm giác mất kiểm soát, không thể ngừng làm việc dù nhận thấy các hậu quả tiêu cực.

6. Ưu tiên công việc hơn các nhu cầu thiết yếu như ăn uống, ngủ nghỉ,, tập thể dục, và thời gian cho gia đình và bạn bè.

7. Thiếu mối quan hệ và sở thích lành mạnh ngoài công việc.

8. Mất đi niềm vui từ những hoạt động bên ngoài do quá bận tâm về công việc.

9. Luôn bị ám ảnh bởi công việc, không thể tắt máy và hiện diện trong cuộc sống thường nhật.

10. Sử dụng công việc để tránh né các vấn đề cá nhân hoặc cảm xúc tiêu cực như đau buồn, chấn thương, hay trầm cảm.

11. Có xu hướng cầu toàn, đòi hỏi sự hoàn hảo từ bản thân và người khác trong công việc.

12. Ám ảnh với sự thành công trong công việc, sợ hãi về khả năng thất bại.

>>> Tham khảo: 7 Dấu Hiệu Cho Thấy Bạn Có Thể Là Một Người Nghiện Công Việc (Workaholic)

Điều Gì Thúc Đẩy Chứng Nghiện Công Việc?

Chứng nghiện công việc là một hiện tượng phức tạp, được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố khác nhau. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ nhu cầu tâm lý cơ bản như tự chủ, cảm giác năng lực và kết nối xã hội. Khi những nhu cầu này không được đáp ứng, người ta thường lao vào công việc để cảm thấy mình có giá trị và đầy đủ năng lực. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chứng nghiện công việc có thể bị thúc đẩy bởi sự công nhận từ người khác và việc tránh bị chỉ trích.

Nhiều chuyên gia cho rằng chứng nghiện công việc là một phần của tính cách, liên quan đến các đặc điểm như thần kinh, cầu toàn, và tự ái. Theo quan điểm nhận thức, nếu ai đó tin rằng làm việc chăm chỉ là chìa khóa để thành công và có sự tự tin tích cực trong công việc, họ có thể phát triển hành vi nghiện công việc. Tương tự, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực nghiện ngập cũng cho rằng chứng nghiện công việc có sự tương đồng với các hành vi nghiện khác, được kích thích bởi khao khát công nhận và phần thưởng, cùng với áp lực từ công việc. 

Bên cạnh đó, theo lý thuyết học tập, với điều kiện phù hợp, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người nghiện công việc. Trong điều kiện hành vi, hành vi nghiện công việc xảy ra và tái diễn vì hành vi tương tự trước đây đã dẫn đến kết quả tích cực (ví dụ: lời khen từ đồng nghiệp, thăng chức, tăng lương) hoặc vì hành vi đã giúp tránh được kết quả tiêu cực (ví dụ: chỉ trích từ lãnh đạo, xung đột gia đình, hoạt động giải trí nhàm chán). Một người nghiện công việc có thể do ảnh hưởng bởi việc quan sát hành vi của những người quan trọng khác (ví dụ: cha mẹ, đồng nghiệp, quản lý), hoặc bởi việc tiếp xúc với các hình mẫu trên các phương tiện truyền thông.

Cuối cùng, một số nhà nghiên cứu cho rằng chứng nghiện công việc có thể phát sinh từ động lực gia đình. Trong một số trường hợp, việc làm việc quá nhiều giờ có thể được thúc đẩy bởi mong muốn chăm sóc gia đình, điều này phản ánh trách nhiệm quá mức.

Như vậy, chứng nghiện công việc có thể là kết quả của các yếu tố tiền đề (ví dụ: nhu cầu, giá trị, đặc điểm, gen), kinh nghiệm xã hội – văn hóa (ví dụ: học tập xã hội, văn hóa nhấn mạnh vào năng lực và cạnh tranh) và sự củng cố hành vi (ví dụ: hệ thống khen thưởng trong tổ chức, sự hài lòng, phàn nàn và lời khen ngợi).

Nghiện Công Việc Và Những Hệ Quả Khó Lường

Triệu chứng của chứng nghiện công việc tương tự như các dạng nghiện khác, với ảnh hưởng rõ rệt đến tâm trạng, khả năng chịu đựng và cảm giác khi thiếu vắng công việc. Do đó, nó không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cá nhân mà còn làm tổn hại đến các mối quan hệ gia đình, thời gian giải trí và hiệu quả công việc của người lao động.

Nghiên cứu chỉ ra rằng khi đối mặt với căng thẳng (stress) tại nơi làm việc, những người có động lực làm việc mạnh mẽ thường trải qua nhiều triệu chứng thể chất và tâm lý liên quan đến stress hơn. Bên cạnh đó, tình trạng nghiện công việc và giấc ngủ có mối liên hệ mật thiết với nhau. Những người có mức độ nghiện công việc cao thường gặp vấn đề về giấc ngủ, cảm giác mệt mỏi tại nơi làm việc, khó khăn khi thức dậy và mệt mỏi vào buổi sáng nhiều hơn so với những người khác. Họ cũng có khả năng mắc chứng mất ngủ cao hơn.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy rằng những người nghiện công việc thường gặp nhiều xung đột giữa công việc và gia đình hơn, và có chức năng kém hơn ngoài công việc so với những người không nghiện công việc. Vì thời gian là một nguồn lực hạn chế, tình trạng nghiện công việc có thể gây ra những tác động đáng kể đến cuộc sống gia đình. Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng động lực làm việc cuồng nhiệt liên quan đến sự lan tỏa tiêu cực giữa công việc và gia đình.

>>> Tham khảo: Chìa Khoá Số Một Để Cân Bằng Giữa Công Việc Và Cuộc Sống

Mặc dù các nhà quản lý thường đánh giá cao nhân viên nghiện công việc vì sự chăm chỉ và cam kết của họ, tuy nhiên, điều này có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn. Sự nghiện công việc có thể gây ra căng thẳng lâu dài, mệt mỏi và các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Hơn nữa, nó cũng có thể gia tăng xung đột công việc – gia đình, làm giảm sự hài lòng trong cuộc sống, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất công việc tổng thể. Do đó, việc quản lý và cân bằng công việc là cực kỳ quan trọng để bảo đảm sức khỏe và sự hài lòng của nhân viên, đồng thời duy trì hiệu suất bền vững trong tổ chức.

Làm Gì Khi Nhân Viên Của Bạn Nghiện Công Việc?

Các Biện Pháp Can Thiệp Trong Tổ Chức

Trong cuộc sống công việc hiện đại, các tổ chức thường tìm kiếm và đánh giá cao những nhân viên nhiệt huyết và cam kết – những người sẵn sàng làm việc chăm chỉ và nỗ lực vượt bậc. Tuy nhiên, điều quan trọng là các nhà quản lý cần phân biệt rõ giữa sự gắn bó với công việc và chứng nghiện công việc, và áp dụng các biện pháp phù hợp để ngăn chặn tình trạng này trong tổ chức. 

Cụ thể, các nhà quản lý có thể: 

• Đảm bảo sự cân bằng hợp lý giữa nỗ lực và phần thưởng

• Cung cấp các nhiệm vụ công việc thách thức và thú vị

• Đưa ra phản hồi liên tục và xây dựng

• Định hình công việc của nhân viên theo triển vọng và sự an toàn lâu dài

Vai trò của các nhà lãnh đạo trong các can thiệp này là cực kỳ quan trọng. Việc phát triển kỹ năng lãnh đạo, nơi các nhà lãnh đạo học cách nhận diện và đáp ứng nhu cầu của cả bản thân và nhân viên, sẽ giúp cả đội ngũ cùng đạt được thành công. Cách các nhà lãnh đạo giao tiếp về ưu tiên, giá trị và giả định của mình có thể tạo ra ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực. Nếu hành vi nghiện công việc được khen thưởng (như tăng lương, thăng chức), điều này có thể tạo ra một môi trường thuận lợi cho chứng nghiện công việc. Ngược lại, nếu hành vi này không được khuyến khích, nó sẽ có thể giảm bớt.

Để chống lại chứng nghiện công việc, một số tổ chức đã triển khai các chương trình cân bằng công việc – cuộc sống, đào tạo cho nhân viên về kỹ năng quản lý thời gian, kỹ thuật giảm căng thẳng và thiết lập ranh giới. Bên cạnh đó, các chương trình tư vấn nghề nghiệp, qua các chuyên gia nội bộ hoặc bên ngoài, có thể giúp thay đổi nội dung công việc, thiết lập các mối quan hệ ý nghĩa và cải thiện sự kết nối giữa nhân viên và công việc. Đây là những bước quan trọng để duy trì sự cân bằng và đạt được hiệu quả lâu dài trong tổ chức.

>>> Tham khảo: Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Kỹ Năng Tâm Lý Cho Nhân Viên

Các Biện Pháp Can Thiệp Tâm Lý

Hiện tại, chưa có nghiên cứu ngẫu nhiên nào về điều trị chứng nghiện công việc, nhưng có một số phương pháp điều trị đã được đề xuất. Dưới đây là những phương pháp nổi bật mà các nhà quản lý có thể cân nhắc sử dụng dịch vụ tâm lý để hỗ trợ nhân viên và tạo ra một môi trường làm việc lành mạnh hơn:

• Liệu pháp Nhận thức – Hành vi (CBT): Đây là phương pháp điều trị đã được chứng minh là hiệu quả nhất cho các nghiện hành vi. CBT tập trung vào việc thay đổi nhận thức và hành vi để giảm nguy cơ tái phát. Đối với người nghiện công việc, CBT giúp thiết lập các giới hạn rõ ràng, chẳng hạn như áp dụng nguyên tắc quản lý thời gian. Phương pháp này bao gồm việc thay đổi những niềm tin phi lý, từ đó tăng cường khả năng thay đổi tích cực.

• Phỏng vấn tạo động lực (MI): Phương pháp này khuyến khích người nghiện công việc tự khám phá lý do tại sao họ cần thay đổi mà không cảm thấy bị ép buộc. MI tập trung vào việc giúp người đó nhận ra những khía cạnh tiêu cực trong hành vi làm việc hiện tại của họ. Thay vì chỉ ra rằng họ nên giảm giờ làm, MI giúp họ hiểu sâu hơn về động lực của chính mình và phát hiện ra các lý do để thay đổi hành vi. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong việc tăng cường động lực nội tại của người nghiện công việc để thay đổi.

​

• Tâm lý học Tích cực: Thay vì chỉ tập trung vào các vấn đề, phương pháp này nhấn mạnh vào việc phát triển các phẩm chất tích cực và sức mạnh của con người. Điều này bao gồm việc chăm sóc bản thân, dành thời gian chất lượng cho bản thân và phát triển tầm nhìn về những gì thực sự quan trọng trong cuộc sống. 

Tùy theo nhu cầu của từng doanh nghiệp, Viện Tâm lý Việt – Pháp thiết kế các gói dịch vụ chăm sóc tâm lý doanh nghiệp với quy mô, đối tượng, các giai đoạn triển khai và các chủ điểm thực hiện phù hợp. Đặt lịch trao đổi với chúng tôi về nhu cầu dịch vụ hỗ trợ tâm lý doanh nghiệp riêng của Doanh nghiệp anh/chị ngay tại ĐÂY.

Tham khảo:

[1] Workaholism: An overview and current status of the research. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4117275/

[2] Helping a Workaholic in Therapy: 18 Symptoms & Interventions. https://positivepsychology.com/workaholic/

[3] The prevalence of workaholism: a systematic review and meta-analysis. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2023.1252373/full

—————————–

Viện Tâm lý Việt – Pháp

Trụ sở chính & Trung tâm trị liệu tại Hà Nội: Số 54 Trần Quốc Vượng, P. Dịch Vọng Hậu, Q. Cầu Giấy, TP. Hà Nội

Trung tâm trị liệu tại TP.HCM: Toà Landmark 81 & Landmark Plus, Vinhomes Central Park, 720A Điện Biên Phủ, P. 22, Q. Bình Thạnh, TP. HCM

Hotline: 0977.729.396 (Zalo, 24/7)

Email: info@tamlyvietphap.vn

Facebook: https://www.facebook.com/tamlyvietphap.vn