Các thảm họa như bão, động đất, tai nạn giao thông hoặc cháy rừng thường xảy ra bất ngờ, đột ngột và rất lớn. Đối với nhiều người, chúng ta có thể không nhìn thấy một dấu hiệu tổn thương thể chất nào bên ngoài nhưng họ hoàn toàn có thể phải đối mặt với những tổn thương về tinh thần. Hầu hết những người đã trải qua thảm họa thường có những phản ứng cảm xúc mạnh mẽ. Việc hiểu được phản ứng của con người với các sự kiện đau buồn có thể giúp mỗi chúng ta đối phó hiệu quả với cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của mình khi không may phải trải qua những thảm họa đó, đồng thời giúp chúng ta trên con đường phục hồi.

Các Phản Ứng Phổ Biến Của Con Người Sau Thiên Tai Và Thảm Họa

Ngay sau thảm họa, mọi người thường cảm thấy choáng váng, mất phương hướng hoặc không thể chấp nhận những thông tin đau buồn. Khi những phản ứng ban đầu này lắng xuống, mọi người có thể trải qua nhiều suy nghĩ và hành vi khác nhau. Dưới đây là một số các phản ứng thông thường của họ:

Thay Đổi Cảm Xúc

Những người này có thể thấy những cảm giác mãnh liệt ập tới mà không thể dự đoán trước. Họ lo lắng, căng thẳng, choáng váng hoặc đau buồn. Họ cũng có thể cảm thấy cáu kỉnh hoặc ủ rũ hơn bình thường.

Thay Đổi Suy Nghĩ Và Mô Hình Hành Vi

Những người trải qua thảm họa có thể lặp đi lặp lại những ký ức sống động về sự kiện đó. Những ký ức này có thể xuất hiện mà không có lý do rõ ràng và có thể dẫn đến các phản ứng thể chất như tim đập nhanh hoặc đổ mồ hôi. Họ cũng gặp khó khăn trong việc tập trung và đưa ra quyết định. Chế độ ngủ và ăn uống cũng bị gián đoạn hoặc thay đổi – một số người có thể ăn quá nhiều và ngủ quá nhiều, trong khi những người khác bị mất ngủ và chán ăn.

Nhạy Cảm Với Các Yếu Tố Môi Trường

Còi báo động, tiếng ồn lớn, mùi khét hoặc các cảm giác khác về môi trường có thể kích thích những ký ức về thảm họa và gây ra sự lo lắng tột độ. Những “tác nhân” này có thể đi kèm với nỗi sợ hãi rằng các thảm họa hay những điều tồi tệ sẽ lặp lại.

Mối Quan Hệ Căng Thẳng Giữa Các Cá Nhân

Các xung đột chẳng hạn như bất đồng thường xuyên hơn với các thành viên trong gia đình và đồng nghiệp thường xuyên xảy ra và có xu hướng gia tăng. Những người này cũng có thể trở nên thu mình, cô lập hoặc tách rời khỏi các hoạt động xã hội thông thường của mình.

Ảnh Hưởng Thể Chất

Các triệu chứng thể chất liên quan đến căng thẳng như nhức đầu, buồn nôn và đau ngực có thể xảy ra và họ cần được chăm sóc y tế. Các căn bệnh thể chất hay các vấn đề y tế có sẵn ở từng cá nhân (huyết áp cao, bệnh tim, v.v) có thể bị ảnh hưởng xấu bởi căng thẳng liên quan đến thảm họa.

Làm Thế Nào Để Ứng Phó?

May mắn thay, nghiên cứu cho thấy hầu hết mọi người đều kiên cường và theo thời gian, tâm lý và sức khỏe của họ sẽ được vực dậy sau bi kịch và họ sẽ trở lại cuộc sống bình thường. Mọi người thường gặp căng thẳng ngay sau thảm họa nhưng trong vòng vài tháng, hầu hết mọi người có thể tiếp tục sinh sống và làm việc như trước khi thảm họa xảy ra. Điều quan trọng cần nhớ là khả năng hồi phục và tự cân bằng là điều tất yêu chứ không phải là kéo dài sự đau khổ.

Dưới đây là một số bước mà chúng ta có thể thực hiện để xây dựng cảm giác yên tâm, hạnh phúc và kiểm soát được cảm xúc của chúng ta sau thảm họa, chúng bao gồm những bước sau:

Hãy Cho Mình Thời Gian Để Điều Chỉnh

Hiểu được rằng đây sẽ là một thời gian khó khăn trong cuộc sống của bạn. Đừng phớt lờ cảm xúc của mình hay cố gắng chống chọi với nó, hãy cho phép bản thân được thương tiếc những mất mát mà bạn đã trải qua và cố gắng kiên nhẫn với những thay đổi trong trạng thái cảm xúc của bạn. Cảm xúc không phải là một vòi nước đóng mở, bật tắt theo ý chúng ta, chúng cần thời gian để cân bằng và điều chỉnh.

Yêu cầu hỗ trợ

Nếu chúng ta cảm thấy bế tắc hay khó khăn, đừng cố chống chọi một mình. Mọi người có thể tìm kiếm sự hỗ trợ và động viên từ những người thân, bạn bè, những người quan tâm, sẵn sàng lắng nghe và đồng cảm với hoàn cảnh của bạn. Gia đình và bạn bè cũng là một điểm tựa quan trọng giúp bạn vượt qua mất mát. Bạn cũng có thể tìm thấy sự hỗ trợ, an ủi và sự sẻ chia từ những người có điểm chung với bạn (ví dụ những người cũng sống sót sau thảm họa). Bạn cũng có thể muốn liên hệ với những người khác không liên quan – những người có thể cung cấp sự hỗ trợ và tính khách quan hơn. Các trung tâm hỗ trợ xã hội là một thành phần và nguồn lực quan trọng để khắc phục thảm họa cả về vật chất lẫn tinh thần.

Bày Tỏ Trải Nghiệm Và Cảm Xúc

Thể hiện những gì chúng ta đang cảm thấy theo bất kỳ cách nào mà ta thấy thoải mái – chẳng hạn như nói chuyện với gia đình hoặc bạn thân, ghi nhật ký hoặc tham gia vào một hoạt động sáng tạo (ví dụ: vẽ, nặn đất sét, v.v.). Tìm một trung tâm hỗ trợ tại địa phương do các chuyên gia có kinh nghiệm và được đào tạo phù hợp để hướng dẫn mỗi người cải thiện tâm trạng của mình. Các trung tâm hỗ trợ thường xuyên được mở và sẵn sàng giúp đỡ những người sống sót sau thảm họa. Các cuộc gặp gỡ và trò chuyện theo nhóm có thể giúp chúng ta nhận ra rằng mình không đơn độc khi có những phản ứng và những cảm xúc đó. Các cuộc trao đổi và chia sẻ theo nhóm đặc biệt hữu ích cho những người không thể hoặc hạn chế tiếp cận với những hệ thống hỗ trợ cá nhân.

Sinh Hoạt Lành Mạnh

Luyện tập các thói quen và các hành vi lành mạnh để tăng cường khả năng ứng phó với những sự căng thẳng quá mức. Chúng ta cần có chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ dinh dưỡng, kết hợp với nghỉ ngơi nhiều. Nếu chúng ta liên tục gặp khó khăn với giấc ngủ, hãy tìm hiểu các kĩ thuật thư giãn như thiền, yoga, massage, tắm với nước ấm và tinh dầu hoặc ngâm chân để cảm thấy nhẹ nhõm và thoải mái hơn. Tránh uống rượu và ma túy vì chúng chỉ là một trò tiêu khiển gây tê liệt có thể gây mất tập trung cũng như trì hoãn việc chủ động nhìn nhận, ứng phó và vượt qua thảm họa.

Tái Thiết Hoặc Thiết Lập Các Thói Quen

Điều này có thể bao gồm ăn đúng bữa, ngủ và thức dậy theo chu kỳ đều đặn hoặc tuân theo một chế độ tập thể dục. Xây dựng một số thói quen tích cực để giảm cảm giác chán chường, tăng hứng thú với cuộc sống và để không cảm thấy vô vọng, chẳng hạn như theo đuổi một sở thích, đi bộ qua một công viên hoặc những khu phố sầm uất, đọc một cuốn sách hay hoặc xem những bộ phim chữa lành.

Tránh Đưa Ra Những Quyết Định Quan Trọng Trong Cuộc Sống

Tâm trạng của chúng ta đang không ổn định và chúng ta thường cảm thấy rất căng thẳng. Vì vậy việc đưa ra các quyết định quan trọng không chỉ dẫn đến những kết quả không chính xác mà còn khiến chúng ta phải suy nghĩ mệt mỏi và lo âu nhiều hơn. Vì vậy hãy tạm gác lại chúng và chờ đến khi tinh thần cũng như sức khỏe đã phục hồi hoàn toàn bình thường. Lúc này, mỗi người có thể đưa ra các quyết định như chuyển đổi nghề nghiệp hoặc công việc, chuyển nhà hay chuyển đến những thành phố khác mà không bị ảnh hưởng chủ quan bởi cảm xúc sau thảm họa.

Gặp Gỡ Các Chuyên Gia Tâm Lý

Nếu nhận thấy cảm giác đau khổ hoặc tuyệt vọng kéo dài dai dẳng và chúng ta cảm thấy mình hầu như không thể hoàn thành các trách nhiệm và hoạt động hàng ngày của bản thân, hãy tham khảo ý kiến ​​của chuyên gia sức khỏe tâm thần như nhà tâm lý học. Các nhà tâm lý học được đào tạo để giúp mọi người giải quyết các phản ứng cảm xúc đối với thảm họa như hoài nghi, căng thẳng, lo lắng và đau buồn cũng như lập kế hoạch để thân chủ tiến về phía trước và trở lại cuộc sống bình thường. Hãy chia sẻ những tâm tư, khó khăn bạn đang mắc phải để họ có thể giúp đỡ bạn.