Việc học trực tuyến có thể ảnh hưởng xấu tới thành tích học tập và kỹ năng xã hội của rất nhiều học sinh.
Sau khi trực tiếp quan sát xem việc học qua Zoom ảnh hưởng tới thanh thiếu niên ra sao, TS. Patricia Perez đã nhận ra một xu hướng đáng lo ngại: Rất nhiều trẻ em đang gặp khó khăn, còn phụ huynh thì lúng túng không biết nên giúp đỡ thế nào.
Với tư cách là một chuyên gia phát triển trẻ em chuyên tư vấn cho các bạn nhỏ và các hộ gia đình ở khu vực Chicago, bà Perez gần đây đã làm việc với một người mẹ có con trai 16 tuổi. Cậu đang dần mất hứng thú với việc học lên đại học sau khi tốt nghiệp cấp ba. Ngày chưa có đại dịch, cậu từng rất đam mê toán học, khoa học, và còn tham gia các câu lạc bộ hội nghị mô phỏng Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, tâm trạng của cậu đã có nhiều thay đổi kể từ ngày trường học đóng cửa vào mùa xuân. Sau nhiều tuần liên tiếp phải học trực tuyến, cậu bắt đầu ngủ ngày nhiều hơn và tách biệt với gia đình lẫn bạn bè.
Không chỉ là là một chuyên gia về trẻ em, bà Perez còn là phó giáo sư tâm lý học tại Trường Tâm lý học Chuyên nghiệp Chicago. Bà cho biết: “Cậu bé không còn cảm thấy có động lực nữa. Các bạn trẻ thường thích lên kế hoạch cho tương lai, mà việc này thật khó làm khi các bạn không biết rằng sự biến động này sẽ kéo dài bao lâu.”

Mặc dù vào mùa thu năm nay, các trường học đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn năm ngoái, các các nhà tâm lý học giáo dục vẫn lo ngại về tâm lý của trẻ em khi không còn được gặp bạn bè, giáo viên, hay sinh hoạt theo một lịch trình cố định như khi còn đến trường.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, môi trường trường lớp có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy động lực học tập và phát triển xã hội. Ngoài ra, còn có rất nhiều học sinh phụ thuộc vào dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm thần của nhà trường: theo Khảo sát, từ năm 2012 – 2015, trong số những học sinh sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm thần ở Mỹ, có tới 35% hoàn toàn phụ thuộc vào nhà trường làm nơi cung cấp dịch vụ duy nhất.
TS. Beth Doll, giáo sư tâm lý học giáo dục tại Đại học Nebraska–Lincoln, có lời nhắc nhở: “Chúng ta cần hết sức cẩn thận và thừa nhận rằng việc học trực tuyến là một thay đổi rất lớn cho cả trẻ lẫn gia đình của trẻ. Môi trường lớp học giúp các bạn có thể nhập tâm vào chuyện học tập và đảm bảo được sức khoẻ tinh thần giờ đây đã không còn, cộng thêm việc trẻ em còn phải đối diện với cảm giác bất định khủng khiếp về tương lai nữa.”
Thiếu đi các nhân tố truyền cảm hứng
Một trong nhiều nguyên nhân của việc trẻ trốn làm bài tập hay chơi game online trong giờ học trực tuyến là vì nguồn cảm hứng trẻ nhận được nhờ các mối quan hệ ở trường giờ đã không còn nữa. Tiến sĩ Doll nói: “Trẻ em không quen với việc phải học một mình. Ngày nay tại các lớp học, giáo viên cho học sinh học nhóm, thảo luận bài và nhờ bạn bè giúp đỡ.”
Qua một công trình nghiên cứu các học sinh trung học cơ sở từ hơn 50 lớp toán và khoa học khác nhau, tiến sĩ Allison Ryan đã chỉ ra rằng học sinh nào cảm thấy được bạn bè và thầy cô quan tâm sẽ cảm thấy hứng thú, nhiệt huyết, và tự tin về chuyện trường lớp hơn (Kilday, J.E. and Ryan, A.M., Contemporary Educational Psychology, Vol. 58, 2019). Tiến sĩ Ryan cho biết: “Với các bạn học sinh, được ở bên bạn bè thường là một phần yêu thích khi tới trường. Nếu cảm giác thân thuộc đó bị mất đi, trẻ sẽ khó có thể tập trung vào chuyện học.”
Còn theo TS. Eric Anderman, một giáo sư tâm lý giáo dục chuyên nghiên cứu lĩnh vực động lực học tập ở Đại học Bang Ohio, để duy trì được động lực học tập, trẻ nên cảm thấy mình đủ khả năng làm bài tập. Tiến sĩ Anderman lo rằng trẻ có thể mất tự tin khi học từ xa vì sẽ giáo viên khó có thể nhận xét từng bạn trong trường hợp này.
TS. Anderman cho rằng: “Để giúp học sinh tự tin hơn, giáo viên có thể chia những bài tập khó thành các phần nhỏ và dễ hiểu.” Ông Anderman nói rằng, nếu không được hỗ trợ như vậy, nhiều bạn có thể sẽ bỏ cuộc khi đang phải đương đầu một bài tập khó. Điều này sẽ tăng khả năng trẻ em suy nghĩ tiêu cực về thực lực của bản thân.
Việc học sinh ít được tương tác trực tiếp với giáo viên có thể sẽ ảnh hưởng không nhỏ, bởi lẽ chính sự tương tác đó sẽ giúp học sinh phá triển các kĩ năng nền tảng về xã hội và cảm xúc, chẳng hạn như kĩ năng thấu hiểu cảm xúc của người khác, hiểu khi nào nên giúp đỡ hay nói lời xin lỗi. Theo tiến sĩ Doll: “Kĩ năng xã hội của các em có thể sẽ phát triển chậm hơn vì khi học trực tuyến các bé không được luyện tập.”
Một số rủi ro của các trẻ có hoàn cảnh khó khăn
Mặc dù việc học online ảnh hưởng chung cả 56 triệu học sinh từ mẫu giáo tới lớp 12 ở Mỹ, TS. Celeste Malone và các nhà tâm lý học khác lo ngại rằng việc chuyển qua học từ xa có thể còn ảnh hưởng nặng nề hơn nữa tới sức khoẻ tâm thần của các học sinh da màu. Theo bà Malone, phó giáo sư tâm lý học học đường tại Đại học Howard ở Washington, D.C.: “Cộng đồng người da màu thường ít được tiếp cận tới các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tâm thần hơn. Tuy nhiên, họ lại cần được hỗ trợ hơn bao giờ hết. Bố mẹ của những học sinh da màu có khả năng cao là những người lao động ở các lĩnh vực thiết yếu, đang phải trải qua đau buồn và mất mát vì COVID, cộng thêm việc phải chứng kiến ngày càng nhiều bất ổn và bạo lực từ phía cảnh sát.
Với trẻ em đến từ các gia đình thu nhập thấp, thuộc các nhóm chủng tộc và dân tộc thiểu số sẽ thường phải phụ thuộc và các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ của nhà trường hơn. Tiến sĩ Malone quan ngại rằng, những học sinh này đang không được hỗ trợ về mặt tâm lý đầy đủ, trong khi chúng là những người cần điều này nhất (Ali, M. M., et al., Journal of School Health, Vol. 89, No. 5, 2019).
Theo TS. Walter Gilliam, Giám đốc Trung tâm Phát triền Trẻ em và Chính sách Xã hội Edward Zigler, chính những học sinh này có thể sẽ cảm thấy không thoải mái nếu bị yêu cầu bật camera ở trong lớp. Ông Gilliam nói: “Chúng ta đang yêu cầu học sinh phải cho phép giáo viên và các bạn cùng lớp được nhìn vào một phần rất riêng tư và thầm kín trong cuộc sống của mình, điều mà các bạn trẻ có thể không hề muốn. Câu hỏi là chuyện này sẽ ảnh hưởng tới các em như thế nào, và ảnh hưởng tới ấn tượng của giáo viên về các em ra sao.”
Tiến sĩ Gilliam đã phát hiện ra rằng những thành kiến ngầm về chủng tộc và giới tính của giáo viên có thể ảnh hưởng tới mức độ kì vọng dành cho học sinh: giáo viên thông cảm hơn cho những học sinh có hành vi rắc rối khi các em đó cùng chủng tộc với chính giáo viên (Yale Child Study Center, 2016). Ông Gilliam nhấn mạnh rằng: “Bắt học sinh phải mở camera về cơ bản là cho giáo viên thăm khám nhà như cách các dịch vụ xã hội được làm, nhưng vấn đề là giáo viên không được đào tạo để làm việc này.”
Tiến sĩ Lehigh University’s George DuPaul, một người nghiên cứu chuyên sâu về học sinh nói chung nói rằng thành tích học tập và tình trạng tâm lý của những trẻ bị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hay các chứng rối loạn hành vi khác có thể sẽ đi xuống khi phải học từ xa.
Ông DuPaul cảnh báo: “Những đứa trẻ đó bình thường đã có nguy cơ gặp khó khăn trong học tập, trong các mối quan hệ và các vấn đề sức khoẻ tâm thần cao hơn. Việc học từ xa có thể sẽ khiến những trở ngại này trở nên thách thức hơn với các em.” TS. DuPaul đã trò chuyện với nhiều bậc phụ huynh của những trẻ em này và họ nói rằng xung đột giữa cha mẹ và con cái ngày càng gia tăng do chúng không được tiếp cận với các dịch vụ giáo dục đặc biệt như khi còn học trực tiếp.
Vẫn còn hi vọng cho việc học trực tuyến
Mặc dù việc học ở nhà có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ tâm thần của trẻ, các nhà tâm lý học tin rằng chúng ta có thể giảm nhẹ mức độ của những ảnh hưởng này nếu cha mẹ và thầy cô cùng tìm kiếm và áp dụng các chiến lược học tập hiệu quả từ những kết quả nghiên cứu. Tiến sĩ Benjamin Heddy, phó giáo sư ở Đại học Oklahoma, làm việc tại khoa tâm lý giáo dục nói rằng: “Chúng ta không thể nào chỉ chỉ áp dụng y nguyên cách học ở trên lớp sang học trực tuyến, mà cần làm việc theo cách khác.”
Việc học từ xa có thể trở thành một cơ hội để trẻ học các kĩ năng quản lý cuộc sống sớm hơn, cụ thể là khả năng quản lý tiến độ để đạt được mục tiêu. Khi học trực tuyến, học sinh có thể được giao bài tập có hạn chót xuyên suốt cả tuần. Vì vậy, các em sẽ cần có chiến lược để hoàn thành được công việc, tự đánh giá tiến trình và sửa đổi khi cần thiết. Theo TS. Eddy: “Khi còn được lên lớp, hầu hết những việc như vậy trẻ sẽ được làm hộ do lịch trình một ngày học đã được thiết lập sẵn, ví dụ như lên lớp này để làm bài tập này. Trong môi trường học trực tuyến, nhiều học sinh đang phải học cách để tự quản lý cuộc sống hiệu quả hơn, và đây là một kĩ năng sẽ được sử dụng trong suốt cuộc đời con người.”
Sau đây là một số cách cha mẹ và thầy cô có thể giúp trẻ học ở nhà:

– Hỏi xem trẻ đang học gì và thảo luận về lý do tại sao môn học đó lại quan trọng và thú vị.

– Hướng dẫn trẻ chia nhỏ bài tập để chúng cảm thấy có khả năng thực hiện hơn.

– Giúp trẻ tổ chức thời gian và đặt ra các mục tiêu ngắn hạn, khả thi cho những hôm học ít tiết hơn hoặc vào những tiết tự học. Cho trẻ được lựa chọn cách hoàn thành bài tập để khuyến khích cảm giác tự chủ.

– Góp ý về việc học một cách chân thực, kỹ càng và mang tính cá nhân khi học trực tuyến.

Nguồn: Zoom School’s Mental Health Toll on Kids, American Psychological Association