Có. Đánh giá có thể giúp gia đình hiểu rõ hơn vì sao trẻ thể hiện khác nhau ở nhà và ở trường.

Một số trẻ có thể khá thoải mái trong môi trường quen thuộc tại nhà, nhưng lại gặp khó khăn khi ở lớp học vì có nhiều yêu cầu hơn về chú ý, tuân thủ hướng dẫn, chuyển đổi hoạt động, tương tác với bạn bè và kiểm soát cảm xúc – hành vi. Kết quả đánh giá giúp gia đình hiểu con đang gặp khó khăn gì, cần hỗ trợ ra sao và người lớn có thể điều chỉnh cách đồng hành như thế nào.

Đây là băn khoăn rất thường gặp. Đánh giá là quá trình chuyên gia tìm hiểu trẻ thông qua tương tác, quan sát và các hoạt động phù hợp với độ tuổi. Nếu trẻ căng thẳng hoặc chưa hợp tác ngay, chuyên gia sẽ điều chỉnh cách tiếp cận, cho trẻ thời gian làm quen và nghỉ ngắn khi cần. Những phản ứng như im lặng, né tránh, bám bố mẹ hoặc khó hoàn thành nhiệm vụ cũng là thông tin quan trọng giúp chuyên gia hiểu thêm về cách trẻ thích nghi với tình huống mới. Trong trường hợp trẻ quá mệt hoặc chưa sẵn sàng, chuyên gia sẽ trao đổi với gia đình để điều chỉnh kế hoạch đánh giá phù hợp.

Trong đánh giá tâm lý, độ tin cậy đến từ việc chuyên gia tích hợp nhiều nguồn thông tin: phỏng vấn, quan sát lâm sàng, công cụ đánh giá phù hợp, hồ sơ trước đây và thông tin từ gia đình/người chăm sóc. Khi có các nhận định khác nhau, chuyên gia sẽ xem xét lại bối cảnh đánh giá, công cụ đã sử dụng, biểu hiện hiện tại và mức độ ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày. Kết quả sau cùng được trình bày trong báo cáo rõ ràng, kèm nhận định chuyên môn và khuyến nghị phù hợp, để gia đình có cơ sở hiểu vấn đề và lựa chọn hướng hỗ trợ tiếp theo.

Người cao tuổi nên được đánh giá khi có các biểu hiện như hay quên tăng dần, hỏi lặp lại, khó tìm từ, nhầm lẫn ngày tháng/địa điểm, giảm khả năng quản lý tiền bạc hoặc thuốc men, thay đổi tính cách, dễ cáu gắt, nghi ngờ, buồn bã, thu mình hoặc giảm khả năng tự chăm sóc. Đánh giá giúp làm rõ mức độ thay đổi về nhận thức, cảm xúc, hành vi và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Đánh giá thường bao gồm phỏng vấn người cao tuổi và người thân/người chăm sóc, quan sát lâm sàng, sử dụng các công cụ đánh giá nhận thức và chức năng sinh hoạt. Nội dung có thể tập trung vào trí nhớ, chú ý, ngôn ngữ, định hướng, tốc độ xử lý thông tin, chức năng điều hành, cảm xúc – hành vi và khả năng tự chăm sóc trong đời sống hằng ngày.

Điều này khá thường gặp. Gia đình nên tiếp cận bằng cách nhẹ nhàng, tránh dùng các từ khiến người cao tuổi cảm thấy bị “bệnh hóa” hoặc mất kiểm soát. Có thể giải thích rằng đánh giá nhằm hiểu rõ hơn về trí nhớ, khả năng nhận thức và khả năng sinh hoạt hiện tại, từ đó giúp gia đình hỗ trợ phù hợp hơn, chứ không phải để phán xét hay quy kết.