“Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa đề cao các bài kiểm tra, trong đó cuộc sống của con người một phần được quyết định bởi kết quả kiểm tra của họ” (Sarason và cộng sự, 1960).

Căng Thẳng (Stress) Trong Học Tập, Thi Cử

Cuộc sống của học đường có thể ẩn chứa rất nhiều căng thẳng. Những yếu tố như bài tập về nhà, đời sống xã hội, áp lực từ phụ huynh, kỳ thi đại học… đều tạo ra căng thẳng (stress). Mặc dù nghiên cứu cho thấy một mức độ căng thẳng vừa phải có thể mang lại lợi ích và làm động lực cho học sinh, nhưng quá nhiều căng thẳng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể của các em. Thực tế, 70% học sinh ở Mỹ cho biết trầm cảm và lo âu là một “vấn đề lớn” trong cộng đồng trường học của các em.

Căng thẳng mãn tính cũng có thể dẫn đến thành tích học tập kém, tăng nguy cơ nghỉ học, bỏ học và làm giảm động lực học tập. Do đó, các bậc phụ huynh và giáo viên cần nhận diện các yếu tố gây căng thẳng và giúp trẻ tìm cách quản lý căng thẳng hàng ngày trong môi trường học đường.

>>> Tham khảo: Thúc Đẩy Động Lực Nội Tại Ở Học Sinh Trong Trường Học

Nhận Biết Trẻ Đang Gặp Căng Thẳng

Ở mọi lứa tuổi, trẻ em đều có thể thể hiện những phản ứng trước căng thẳng quá mức, nhưng mỗi độ tuổi thường có những phản ứng đặc trưng riêng:

Học sinh mẫu giáo và tiền tiểu học: Các em có thể than phiền về đau bụng hoặc đau đầu, gặp tình trạng không kiểm soát được việc đi vệ sinh, trở nên đeo bám cha mẹ (hoặc người chăm sóc) hơn, hoặc bắt đầu có những thói quen như xoắn tóc hoặc mút ngón tay.
Học sinh tiểu học: Các em có thể dễ dàng bật khóc, thường xuyên đi vệ sinh hoặc đến phòng y tế, khó ngồi yên một chỗ, hoặc trở nên cáu kỉnh. Một số trẻ có thể phản ứng bằng cách tức giận, chống đối, hoặc bùng phát hành vi gây rối. Trong khi đó, một số trẻ khác có thể phản ứng bằng việc cười quá nhiều.
Học sinh trung học cơ sở: Các em có thể biểu hiện lo lắng, cảm thấy cô đơn hoặc tách biệt. Một số học sinh có thể trở nên tức giận, chống đối, hoặc thách thức; trong khi số khác có thể phản ứng bằng việc cười quá nhiều.
Học sinh trung học phổ thông: Các em có thể tự cô lập, dễ từ bỏ khi gặp khó khăn, hoặc phản ứng mạnh mẽ với những cảm xúc tiêu cực (như tức giận, thù địch), hoặc phát triển những cách đối phó tiêu cực mới.

Cần lưu ý rằng những điều mà cha mẹ hay giáo viên coi là “ít căng thẳng”, hay thậm chí là yếu tố tích cực, chưa chắc đã được trẻ nhìn nhận theo cách tương tự. Vì vậy, không nên đánh giá học sinh dựa trên những kỳ vọng về mức độ căng thẳng mà các em “nên” có khả năng chịu đựng.

LƯU Ý: Các triệu chứng được nêu chỉ mang tính tham khảo. Nếu bạn nghi ngờ trẻ gặp căng thẳng mãn tính, hãy tìm gặp nhà tâm lý để có kết luận chính xác.

Nguyên Nhân Nào Dẫn Đến Căng Thẳng Tại Trường Học?

Bài Tập Về Nhà

84% học sinh và 57% giáo viên cho rằng bài tập về nhà gây ra căng thẳng đáng kể. Nghiên cứu cho thấy có mối tương quan tích cực giữa thời gian làm bài tập và thành tích học tập trong 90 phút đầu tiên. Tuy nhiên, khi học sinh vượt qua ngưỡng 90 phút đến 2,5 giờ, lợi ích của việc làm bài tập giảm dần, do sự tập trung của học sinh bị suy giảm. Do đó, việc giao quá nhiều bài tập có thể dẫn đến kiệt sức, giảm sự chủ động trong học tập, khiến học sinh cảm thấy quá tải và không thể dành thời gian cho các trách nhiệm khác.

Lịch Trình Dày Đặc

Ngày nay, áp lực cạnh tranh để giành “suất” vào các trường đại học hàng đầu đang ngày càng gia tăng. Không chỉ cần có thành tích học tập xuất sắc, học sinh còn phải thể hiện mình là người toàn diện. Kết quả là nhiều học sinh tham gia vào hàng loạt hoạt động ngoại khóa, dẫn đến việc phân tán thời gian và năng lượng. Đây là tình trạng “nghèo nàn về thời gian” – quá nhiều việc để làm nhưng lại không đủ thời gian để hoàn thành.

Nghiên cứu chỉ ra rằng lịch trình quá tải có thể dẫn đến nhiều triệu chứng stress, bao gồm đau đầu, kiệt sức, cáu kỉnh và mất ngủ. Thậm chí, tình trạng stress kéo dài có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như căng thẳng mãn tính và loét dạ dày.

Ngủ Không Đủ Giấc

Nghiên cứu cho thấy 45% thanh thiếu niên không có đủ giấc ngủ, và con số này tăng lên đến 62% đối với học sinh lớp 12. Thiếu ngủ kéo dài không chỉ làm suy yếu hệ miễn dịch mà còn có thể dẫn đến các rối loạn tâm trạng. Nhiều bác sĩ đã chẩn đoán các vấn đề về tiêu hóa liên quan đến căng thẳng do thiếu ngủ. Thói quen ngủ không lành mạnh không chỉ làm giảm khả năng tập trung và trí nhớ mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích học tập.

>>> Tham khảo: Những Điều Cần Biết Về Rối Loạn Mất Ngủ

Áp Lực Từ Cha Mẹ

Với mong muốn con cái đạt thành tích cao trong học tập là điều tự nhiên, nhưng đôi khi phụ huynh có thể vô tình gây ra nhiều áp lực không đáng có. Theo thống kê, 66% học sinh cho biết áp lực từ cha mẹ là một nguồn căng thẳng lớn.

Nếu câu hỏi đầu tiên của cha mẹ sau một ngày học tập của con không phải là “Hôm nay con thế nào?” mà là “Bài kiểm tra hôm nay con làm được không?”, điều đó cho thấy họ đang đặt nặng vấn đề điểm số hơn mọi thứ khác. Điều này khiến học sinh có xu hướng gian lận, thiếu ngủ, giảm lòng tự trọng, và gia tăng mức độ căng thẳng cũng như lo âu vì sợ thất bại.

Giáo Viên Có Thể Làm Gì Để Giúp Trẻ Vượt Qua Căng Thẳng?

Stress là một phần không thể tránh khỏi trong cuộc sống của trẻ em, đặc biệt khi các em phải đối mặt với áp lực từ việc học tập, các mối quan hệ xã hội, và kỳ vọng từ gia đình. Mặc dù một mức độ stress nhất định có thể thúc đẩy trẻ phát triển, nhưng khi căng thẳng trở nên quá mức, nó có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất của trẻ. Giáo viên cần nhận biết và hỗ trợ học sinh vượt qua những khó khăn này, giúp trẻ phát triển khả năng đối mặt với thử thách và tạo ra một môi trường học tập tích cực, an toàn.

Tổ Chức Các Hoạt Động Giảm Căng Thẳng Trong Lớp Học

Dưới đây là một số hoạt động giáo viên có thể triển khai và tổ chức trong lớp học nhằm giảm stress cho học sinh:

Check-in Cảm Xúc: Các hoạt động check-in cảm xúc hàng ngày có thể giúp giáo viên hiểu rõ hơn về trạng thái cảm xúc của học sinh. Yêu cầu các em thể hiện cảm xúc của mình bằng cách sử dụng màu sắc để biểu thị sự hạnh phúc, buồn bã, tức giận, v.v., và cho phép các em chia sẻ cảm xúc đó với cả lớp. Giáo viên cũng có thể khuyến khích học sinh vẽ hoặc tô màu một bức tranh, sau đó hỏi các em về những gì đã vẽ, lý do chọn màu sắc hoặc ý nghĩa của bức tranh đối với cảm xúc của các em.
Bài Tập Hít Thở: Khi căng thẳng, hơi thở thường trở nên nông và chỉ tập trung ở phần ngực, làm chúng ta quên mất việc thở sâu vào bụng. Bài tập hít thở không chỉ giúp thư giãn mà còn giúp đưa oxy vào sâu trong phổi, làm dịu tâm trí và cơ thể. Giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh các bước thực hiện bài tập này như sau:

Đặt hai tay lên bụng.
Hít thở sâu 5 lần, mỗi lần hít vào trong 5 giây và thở ra trong 5 giây, hít vào qua mũi và thở ra qua miệng.
Với trẻ nhỏ, giáo viên có thể giải thích rằng khi hít vào, bụng sẽ phồng lên như thổi bóng bay, và khi thở ra, không khí sẽ thoát ra ngoài, làm quả bóng xẹp xuống.

>>> Tham khảo: Hoạt Động Dành Cho Trẻ: Một Số Bài Tập Hít Thở Dành Cho Trẻ

Tổ Chức Các Chương Trình Phòng Ngừa Trong Trường Học

Giáo viên có thể giúp giảm căng thẳng cho học sinh thông qua việc tổ chức các chương trình phòng ngừa ngay trong trường học. Những chương trình này giúp học sinh không chỉ nhận thức rõ hơn về nguyên nhân và biểu hiện của căng thẳng, mà còn cung cấp cho các em các kỹ năng cần thiết để đối phó với những thách thức trong học tập và cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, giáo viên có thể tổ chức các buổi giáo dục về quản lý căng thẳng, nơi học sinh được học và thực hành các kỹ thuật như thở sâu, thiền định, và quản lý thời gian hiệu quả. Ngoài ra, việc tích hợp các hoạt động như yoga hoặc các buổi chia sẻ về cảm xúc vào chương trình học có thể tạo ra môi trường hỗ trợ tinh thần, giúp học sinh cảm thấy an toàn và thoải mái hơn trong việc đối mặt với căng thẳng. Những chương trình này không chỉ tăng cường sức khỏe tâm lý của học sinh mà còn góp phần tạo nên một môi trường học tập tích cực và toàn diện.

Để những chương trình này thực sự hiệu quả, giáo viên và chuyên viên tâm lý học đường cần có kiến thức và kỹ năng chuyên sâu về tâm lý học đường. Khóa học “Thực hành Tâm lý học đường – Khóa 5” của Viện Tâm lý Việt Pháp được thiết kế nhằm trang bị cho giáo viên và chuyên viên tâm lý những công cụ và phương pháp tối ưu để nhận diện, phòng ngừa và can thiệp kịp thời các vấn đề tâm lý học đường. Tham gia khóa học này không chỉ giúp nâng cao năng lực chuyên môn mà còn tạo ra những giá trị tích cực lâu dài cho học sinh và toàn bộ môi trường học đường. Đăng ký nhận thông tin chương trình đào tạo tại ĐÂY.

Cha Mẹ Có Thể Làm Gì Để Giúp Trẻ Vượt Qua Căng Thẳng?

Việc cha mẹ hiểu và biết cách hỗ trợ con cái trong việc quản lý căng thẳng là vô cùng quan trọng. Bằng những phương pháp phù hợp, cha mẹ không chỉ giúp con vượt qua những thử thách hiện tại mà còn trang bị cho con những kỹ năng cần thiết để đối mặt với những khó khăn trong tương lai.

Giúp trẻ cảm thấy an toàn, được yêu thương và quan tâm: Đây là cách tốt nhất để giảm bớt căng thẳng. Cảm giác gần gũi với cha mẹ và biết rằng họ yêu thương và chấp nhận mình là điều quan trọng hơn bao giờ hết. Hãy tạo ra các thói quen, như cùng đi ngủ vào một giờ cố định, ăn bữa ăn cùng nhau, hoặc có mặt sau giờ tan học. Những thói quen này mang lại nhịp điệu cho cuộc sống và giúp trẻ biết rằng có những điều mà chúng có thể tin tưởng.

Dạy kỹ năng đối phó cho trẻ: Trẻ sẽ cảm thấy tốt hơn khi biết rằng có những điều mà các em có thể tự làm để giảm bớt căng thẳng. Trẻ ở mọi lứa tuổi đều có thể học và thực hành các kỹ thuật thở sâu và thiền. Còn rất nhiều kỹ năng khác mà trẻ có thể học hỏi.
Giúp trẻ tạm rời xa căng thẳng: Dành thời gian để chơi, vẽ hoặc tô màu, dành thời gian ngoài thiên nhiên, đọc sách, chơi nhạc cụ, ở bên bạn bè và gia đình. Những hoạt động này không chỉ mang lại niềm vui mà còn giúp trẻ và thanh thiếu niên cảm nhận được những cảm xúc tích cực để giảm bớt căng thẳng.
Bảo vệ trẻ: Đôi khi, những yếu tố gây căng thẳng kéo dài nằm ngoài tầm kiểm soát của trẻ. Trong những trường hợp này, cha mẹ có thể giúp đỡ bằng cách đối phó trực tiếp với nguyên nhân gây căng thẳng (ví dụ như liên hệ với nhân viên nhà trường về vấn đề bắt nạt học đường).

Khi Nào Nên Tìm Kiếm Sự Hỗ Trợ Chuyên Nghiệp?

Khi căng thẳng trở nên quá mức và bắt đầu ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần và thể chất của trẻ, đây là lúc cha mẹ nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp. Dưới đây là một số dấu hiệu cho thấy trẻ có thể cần sự can thiệp từ chuyên gia:

Thay đổi đáng kể trong hành vi: Nếu con bạn trở nên thu mình, hay nổi giận, hoặc thể hiện những hành vi tiêu cực không bình thường, đó có thể là dấu hiệu của căng thẳng nghiêm trọng.
Khó khăn trong học tập: Khi căng thẳng ảnh hưởng đến khả năng tập trung, làm bài tập hoặc tiếp thu kiến thức, trẻ có thể cần sự giúp đỡ từ chuyên gia để lấy lại sự cân bằng trong học tập.
Rối loạn giấc ngủ: Nếu con bạn gặp khó khăn trong việc đi vào giấc ngủ, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm, hoặc có những cơn ác mộng tái diễn, đây là dấu hiệu căng thẳng đang ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe toàn diện của trẻ.
Biểu hiện thể chất: Căng thẳng có thể biểu hiện qua các triệu chứng thể chất như đau đầu, đau bụng, hoặc mệt mỏi kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
Giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày: Nếu trẻ không còn hứng thú với những hoạt động mà trước đây chúng yêu thích, đó có thể là dấu hiệu của căng thẳng hoặc lo âu quá mức.

Trong những trường hợp này, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp là bước đi cần thiết để đảm bảo sức khỏe tâm lý và sự phát triển toàn diện của trẻ. Viện Tâm Lý Việt Pháp cung cấp dịch vụ tham vấn chuyên nghiệp, nơi các chuyên gia tâm lý giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ cha mẹ và trẻ trong việc nhận diện, xử lý và vượt qua những vấn đề căng thẳng một cách hiệu quả. Thông qua các buổi tham vấn cá nhân hóa, con bạn sẽ được hướng dẫn những kỹ năng cần thiết để quản lý cảm xúc, xây dựng sự tự tin và cải thiện chất lượng cuộc sống. Viện Tâm Lý Việt Pháp cam kết đồng hành cùng gia đình bạn, giúp trẻ vượt qua khó khăn và đạt được trạng thái tinh thần tốt nhất để phát triển bền vững trong tương lai.

>>> Tham khảo: Dịch Vụ Tâm Lý Học Đường Tại Viện Tâm Lý Việt – Pháp

Viện Tâm lý Việt – Pháp hân hạnh là đối tác của 10+ cơ sở giáo dục như Trường song ngữ quốc tế Hanoi Academy, Trường Tiểu học, THCS & THPT Nguyễn Siêu, THCS Thanh Xuân,… Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi đồng hành cùng các bậc phụ huynh và nhà trường trong công tác phòng ngừa, đào tạo, trang bị cho học sinh, phụ huynh, cán bộ nhân viên nhà trường những kiến thức, kỹ năng tâm lý cơ bản để có thể học tập, làm việc tốt, duy trì môi trường học tập/làm việc hạnh phúc, an toàn, và lành mạnh.

Tham khảo:

[1] The daily stress of being a student (and 6 ways to manage it). https://www.innerdrive.co.uk/blog/how-to-manage-student-stress/

[2] Students Experiencing Stress. https://www.apa.org/ed/schools/primer/stress

[3] How to reduce stress and support student well-being. https://www.unicef.org/learning-crisis/teacher-student-activities-support-well-being

[4] Childhood Stress: How Parents Can Help. https://kidshealth.org/en/parents/stress.html#:~:text=Help%20them%20take%20a%20break,positive%20emotions%20that%20offset%20stress

—————————–

Viện Tâm lý Việt – Pháp

Trụ sở chính & Trung tâm trị liệu tại Hà Nội: Số 54 Trần Quốc Vượng, P. Dịch Vọng Hậu, Q. Cầu Giấy, TP. Hà Nội

Trung tâm trị liệu tại TP.HCM: Landmark 81 & Landmark Plus, Vinhomes Central Park, 720A Điện Biên Phủ, P. 22, Q. Bình Thạnh, TP. HCM

Hotline: 0977.729.396 (Zalo, 24/7)

Email: info@tamlyvietphap.vn

Facebook: https://www.facebook.com/tamlyvietphap.vn

Source link

Tâm Lý Học Đường

Cùng Trẻ Vượt Qua Căng Thẳng Trong Học Tập