Khi một người thấy mình không có giá trị, họ sẽ thường cảm thấy vô vọng và nhỏ bé. Đây là một cảm giác phổ biến ở những người trầm cảm, nhưng nó cũng có thể hình thành bởi sự tự ti, quá khứ bị ghẻ lạnh hay bạo hành, các sang chấn tâm lý, hoặc những biến cố trong cuộc sống khiến ta ngờ vực bản thân.

Cảm giác bản thân vô giá trị có thể khiến ta thấy đau khổ và biến việc sinh hoạt hàng ngày trở nên đầy vất vả. Việc khích lệ bản thân để có động lực theo đuổi các mục tiêu cá nhân từ đó cũng trở nên khó khăn hơn, vì bạn cảm thấy dù có nỗ lực bao nhiêu đi nữa thì mọi công sức đều sẽ thất bại và trở nên vô nghĩa. Chính vì vậy, việc có phương pháp để quản lý những cảm xúc này hay biết cách tìm sự giúp đỡ khi cần là rất quan trọng.

Tại sạo bạn nghĩ rằng mình vô giá trị?

Cảm giác vô giá trị có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Nó có thể là do cách ta được nuôi dạy khi còn nhỏ, các trải nghiệm giao tiếp xã hội, hay cách ta diễn giải những sự kiện trong cuộc đời mình. Tương tự, các tình trạng sức khỏe tâm thần cũng có thể là nguyên nhân dẫn tới cảm giác này. Sau đây là một số lí do có thể khiến bạn cảm thấy vô giá trị:

Sang chấn tâm lý thời thơ ấu

Khi còn nhỏ, bạn có thể đã phải trải qua những chuyện tiêu cực mà hậu quả là những vết thương lòng để lại dai dẳng. Phải chịu đựng sự thờ ơ, ghẻ lạnh, bị bạo hành (tinh thần lẫn thể chất) hay ngược đãi đều có thể trở thành những nguyên nhân khiến bạn hạ thấp giá trị của bản thân. Việc bị bạo hành hoặc thường xuyên phải đón nhận sự chỉ trích từ cha mẹ sẽ càng khiến trẻ dễ cảm thấy nhỏ bé và nghi ngờ giá trị của bản thân hơn. Những cảm xúc tiêu cực này có thể tiếp tục đeo bám chúng ngay cả khi đã bước vào tuổi trưởng thánh. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những sang chấn tâm lý thời ấu thơ là một yếu tố khiến ta dễ cảm thấy bản thân không có giá trị sau này.

Đổ lỗi cho bản thân khi có biến cố

Bạn có hay nghĩ rằng những chuyện tiêu cực xung quanh mình đều là do hành động và thiếu sót của bản thân gây nên? Những ai hay tự đổ lỗi, truy cứu trách nhiệm bản thân khi có chuyện không hay xảy ra sẽ gặp những triệu chứng của trầm cảm thường xuyên hơn. Một trong số những triệu chứng đó là cảm giác vô giá trị.

Những lời chỉ trích trong quá khứ

Bạn đã bao giờ phải hứng chịu sự chỉ trích gay gắt trước đây? Khi phải đối diện với những lời miệt thị và chỉ trích nặng nề, ta thường hay nghi ngờ giá trị của bản thân hơn.

Gặp khó khăn trong việc đối diện với áp lực

Bạn có thể đang gặp nhiều trở ngại trong việc vượt qua áp lực. Dù là áp lực cấp tính, xảy ra một cách đường đột và mạnh mẽ, hay áp lực mãn tính, diễn ra theo cách dai dẳng hơn, thì đều có thể ảnh hưởng tới cách ta nhìn nhận bản thân. Cảm giác bản thân vô giá trị có thể ập tới khi ta trải qua một biến cố nghiêm trọng trong cuộc đời, đó có thể là li hôn, mất việc, hay phải đương đầu với khó khăn về mặt tài chính…

Dấu hiệu của các vấn đề sức khoẻ tâm lý

Có thể bạn đang gặp vấn đề về sức khoẻ tâm thần. Các chứng rối loạn cảm xúc, như rối loạn trầm cảm, có thể đi kèm với các triệu chứng như cảm thấy tủi hổ, tội lỗi, vô vọng và cảm giác vô giá trị. Những triệu chứng này có thể gây ra nhiều đau khổ về mặt tâm lý và khiến việc sinh hoạt thường ngày trở nên khó khăn.

5 phương pháp bạn có thể tự thực hiện

Nếu bạn đang cảm thấy mình không có giá trị, sau đây là 5 biện pháp tuy đơn giản nhưng có thể sẽ giúp bạn cảm thấy tốt hơn:

Tự đối thoại tử tế hơn

Người cho rằng mình vô giá trị thường suy nghĩ và tự độc thoại một cách tiêu cực. Bạn có thể bắt đầu bằng việc khoan dung với bản thân hơn, mặc dù ban đầu sẽ đầy thử thách. Mỗi lúc bạn độc thoại tiêu cực, hãy để ý và cố gắng tìm cách định hình lại suy nghĩ theo hướng tích cực hoặc thực tế hơn. Ví dụ như thay vì nghĩ rằng “Mình sẽ không bao giờ làm nổi việc này mất”, bạn có thể thử tự nhủ “Mỗi ngày mình sẽ làm một ít và rồi mình sẽ tiến bộ”.

Để ý xem khi nào bạn thấy mình không có giá trị

Những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực này xuất hiện nối tiếp một số suy nghĩ, hoàn cảnh, trải nghiệm nhất định, thậm chí còn có thể là một vài người cụ thể nữa. Bạn có thể bắt đầu để ý xem những cảm xúc trỗi dậy khi nào, chuyện gì đang xảy ra và suy nghĩ nào khiến bạn thấy bản thân vô giá trị. Đây là một cách để đối chọi với những suy nghĩ tiêu cực, luẩn quẩn khiến bạn cảm thấy mình luôn thiếu sót.

Giữ một cuốn nhật kí biết ơn

Một trường hợp mà có thể khiến ta thấy giá trị của bản thân thấp kém là khi so sánh cuộc sống của mình với người khác. Thay vì rơi vào cái bẫy của sự so đo và chỉ tập trung vào những thiếu sót của bản thân, bạn có thể cân nhắc việc mỗi ngày suy nghĩ và ghi chép xuống vài điều làm ta biết ơn cuộc sống. Tập trung vào những điều này thay vì những suy nghĩ khiến bản thân thấy thua kém có thể giúp bạn tránh được những hệ quả tiêu cực của sự so đo và lòng ghen tị.

Làm gì đó vì người khác

Khi thấy mình không có giá trị, đôi lúc việc tập trung vào những thứ khác thay vì tiếp tục suy nghĩ về chính bản thân có thể giúp cải thiện tình hình. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những hành động cho đi, như là làm tình nguyện hay giúp đỡ một ai đó có thể khiến ta cảm thấy hạnh phúc và trọn vẹn hơn. Thông qua việc giúp đỡ mọi người, bạn có thể sẽ tìm được sự kết nối với người khác và thậm chí là một mục đích sống rõ ràng hơn cho chính bản thân.

Dùng các ứng dụng hỗ trợ sức khoẻ tâm lý

Các ứng dụng chăm sóc sức khoẻ tâm thần ngày một trở nên phổ biến. Chúng cung cấp cho người dùng nhiều công cụ và bài tập hỗ trợ khác nhau, như là những lời công nhận tích cực, những bài luyện tập chánh niệm, hoặc các bài tập lấy từ liệu pháp trị liệu nhận thức hành vi (Cognitive Behavioral Therapy – CBT) để giúp bạn nhận biết và thay đổi những thói quen suy nghĩ tiêu tiêu cực.

6. Tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia

Chúng ta cần nhớ rằng việc cảm thấy vô giá trị có thể là một dấu hiệu của những vấn đề tâm lý tiềm tàng. Nếu những cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực này đã kéo dài lâu ngày, làm bạn lo âu, buồn bã, và ảnh hưởng tới sinh hoạt thường ngày, bạn nên tới gặp bác sĩ tâm thần hoặc liên hệ các chuyên gia tâm lý.

Nếu gặp bác sĩ tâm thần, bạn có thể sẽ được yêu cầu miêu tả cảm xúc, suy nghĩ, và các triệu chứng khác của mình. Các bác sĩ cũng có thể sẽ bảo bạn hoàn thành phiếu câu hỏi để xác nhận liệu bạn có các triệu chứng của trầm cảm và rối loạn lo âu hay không. Ngoài ra, bạn có thể sẽ phải kiểm tra thể chất và các chỉ số để loại trừ trường hợp có bệnh nền gây ra các triệu chứng của trầm cảm.

Bên cạnh đó, phương pháp trị liệu online cũng có thể là một lựa chọn tốt. Các nghiên cứu chỉ ra rằng trị liệu online có thể đạt mức độ hiệu quả ngang với trị liệu trực tiếp. Phương pháp trị liệu này còn giúp người sử dụng dịch vụ dễ tiếp cận với trị liệu hơn với một mức giá phải chăng. Giá cả và liệu trình khi trị liệu online có thể khác nhau tuỳ vào dịch vụ; nhưng phần lớn sẽ bao gồm các hình thức như cuộc gọi video, gọi điện thoại, tin nhắn online hoặc email.

LỜI KẾT

Ai trong chúng ta cũng đôi lúc có thể sẽ nghi ngờ giá trị của bản thân mình. Tuy nhiên, nếu cảm giác này kéo dài lâu ngày và ảnh hưởng tới cuộc sống thì nó có thể trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Mặc dù vậy, tin mừng là bạn có thể tự thực hành một số biện pháp để cải thiện tâm trạng và cảm xúc của mình.

Bạn cũng có thể tìm tới sự hỗ trợ của các chuyên gia. Họ có thể sẽ giúp được bạn bằng các biện pháp trị liệu tâm lý, kê thuốc, hoặc cả hai. Trầm cảm lâu ngày có thể trở nên trầm trọng hơn, vậy nên hãy cố gắng kể cho bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý rằng bạn đang gặp vấn đề trong việc nhìn nhận giá trị của bản thân để đảm bảo bạn được điều trị trước khi các triệu chứng chuyển biến xấu đi.

Nguồn: 5 Things to Do If You Are Feeling Worthless, Verywell Mind

Phan Anh dịch